Generał , lat 67, wie rankiem 19 maja 1940 roku, że jego dni na stanowisku naczelnego wodza są policzone. Paul Reynaud wezwał z Lewantu generała Maxime’a Weyganda, lat 73, a pogłoska o zmianie dowództwa krąży po sztabach. Gamelin nie otrzymał jeszcze oficjalnego powiadomienia, ale rozumie, że nadejdzie ono jeszcze tego dnia.
Sytuacja wojskowa jest rozpaczliwa. Od przełamania pod Sedanem 13 maja niemieckie czołgi wycinają korytarz ku kanałowi La Manche. Na północ od tego korytarza 1 Grupie Armii generała Billotte’a – około 50 dywizji francuskich, brytyjskich i belgijskich, w tym – grozi całkowite okrążenie. Na południu siły francuskie z trudem odtwarzają się nad Sommą i Aisne.
Gamelin musi w Vincennes zdecydować, jak wykorzystać resztkę władzy w ostatnich godzinach. Może wydać rozkaz zakrojonej na szeroką skalę ofensywy, by spróbować zamknąć wyłom, póki jeszcze dowodzi; zaczekać i zostawić tę odpowiedzialność następcy; albo przeciwnie, nakazać odwrót, by ocalić wojska na północy.
Gamelin rozkazuje armiom północnym uderzyć na południe, by przebić korytarz. Około 10:00 19 maja, mniej więcej 5 godzin przed oficjalnym mianowaniem Weyganda przez Reynauda, podpisuje Instrukcję osobistą i tajną nr 12: rozkazuje 1 Grupie Armii Billotte’a uderzyć na południowy zachód, by połączyć się z siłami francuskimi za Sommą, w manewrze kleszczowym. To jedyny wyraźnie ofensywny rozkaz, jaki wydał w całej kampanii. Wieczorem, tuż po 21:00, koperta od Reynauda zawiadamia go o odwołaniu. Weygand obejmuje dowodzenie następnego ranka, natychmiast unieważnia instrukcję nr 12, by odzyskać kontrolę nad sytuacją, po czym kilka dni później wskrzesza niemal identyczny manewr pod nazwą planu Weyganda – fatalna zwłoka. Aresztowany przez Vichy, sądzony w Riom, wywieziony do Buchenwaldu, Gamelin przeżywa i umiera w 1958 roku. Historycy wciąż się spierają: czy jego ostatni rozkaz był spóźnioną jasnością umysłu, czy gestem bez środków?
T03-055