Ofensywa Rommla przetoczyła się przez Cyrenajkę, ale port Tobruk, zdobyty przez Australijczyków w styczniu, pozostaje w rękach aliantów pośrodku terytorium odbitego przez Oś. Jego garnizon – i jednostki brytyjskie pod dowództwem generała majora Leslie Morsheada – jest teraz okrążony. Tobruk ma jednak kluczowe znaczenie: jako jedyny duży port między Bengazi a Egiptem pozbawia Rommla wysuniętej bazy i zagraża jego liniom zaopatrzenia, jeśli ten ruszy w stronę Kanału Sueskiego.
Wavell rozkazał utrzymać twierdzę. Morshead dysponuje ulepszonymi umocnieniami włoskimi – podwójnym pierścieniem punktów oporu, rowami, polami minowymi – oraz wsparciem Royal Navy, która może zaopatrywać port drogą morską pod bombami. Jego ludzie są jednak wyczerpani odwrotem, brakuje wody, a Rommel, upojony szybkimi postępami, chce zdobyć Tobruk jednym uderzeniem, by otworzyć sobie drogę.
Morshead musi ustalić doktrynę obrony: utrzymywać stałą, bierną linię w oczekiwaniu na odsiecz; prowadzić obronę aktywną, mnożąc patrole i kontrataki, by wyczerpać napastnika i odebrać mu wszelką inicjatywę; albo szykować się na ewentualną ewakuację morzem, jeśli presja stanie się nie do zniesienia.
Morshead narzuca obronę aktywną, streszczoną jego słynną formułą: „nie będzie ani kapitulacji, ani odwrotu”. Jego Australijczycy – wkrótce nazwani przez niemiecką propagandę „szczurami Tobruku”, przezwiskiem, które przyjmują z dumą – odpierają pancerne szturmy Rommla z 11–14 kwietnia, a potem mnożą nocne wypady, które nie pozwalają zaznać chwili spokoju. Tobruk wytrzyma 241 dni, zaopatrywany przez Royal Navy za cenę ciężkich strat, aż do odblokowania w grudniu 1941. Oblężenie wiąże część sił Rommla, odcina go od portu, którego potrzebuje, i hamuje jego marsz na Egipt. Tobruk staje się ważnym symbolem alianckiego oporu i australijskiej niezłomności.
T07-011