O godz. 3.15 22 czerwca 1941 roku niemiecka artyleria otwiera ogień na całym froncie, a Luftwaffe niszczy na ziemi setki sowieckich samolotów.
Inwazja zastaje Armię Czerwoną w całkowitym chaosie: mimo niezliczonych ostrzeżeń – od szpiegów takich jak Sorge, od zbiegów, od Brytyjczyków – Stalin odmówił wiary w zbliżający się atak i zakazał wszelkiej mobilizacji, która mogłaby „sprowokować” Niemcy.
Setki sowieckich jednostek granicznych zostają tej nocy zaskoczone. Łączność jest przerwana, rozkazy sprzeczne albo żadne; niektóre sztaby, sparaliżowane strachem przed czystkami, nie śmią niczego postanowić bez Moskwy. Pierwsze dyrektywy z góry, oderwane od rzeczywistości, nakazują niemożliwe kontrataki.
Dowodzisz sektorem granicy, pod ogniem i bez jasnych instrukcji. Musisz wybrać: utrzymać pozycję za wszelką cenę, jak nakazuje doktryna, ryzykując okrążenie; wycofać jednostkę, by ją ocalić, wbrew rozkazom, które tego zabraniają, i ryzykując rozstrzelanie jako „defetysta”; albo kontratakować na ślepo według nierealistycznych bieżących wytycznych.
Większość dowódców granicznych trzymała się swoich pozycji, bo brakowało im samodzielności: sowiecka doktryna i stalinowski terror zakazywały odwrotu. Postawy bywały jednak różne – zaskoczone jednostki rozpraszały się lub cofały bez rozkazu – a ponad dowódcami sektorów pierwsze dyrektywy („dyrektywa nr 3”) rzucały korpusy zmechanizowane w absurdalne kontrofensywy. Skutek był katastrofalny: w ciągu kilku tygodni Wehrmacht przeprowadził gigantyczne okrążenia (Białystok–Mińsk, Smoleńsk, wkrótce Kijów) i wziął do niewoli miliony sowieckich żołnierzy, z których wielu zmarło w niewoli. Ale niektóre ogniska oporu trwały dłużej, niż nakazywał rozsądek – twierdza brzeska broniła się przez tygodnie – a ogrom terytorium, głębia rezerw i sama brutalność okupanta zaczęły w końcu działać na niekorzyść najeźdźcy. Początkowa klęska 1941 roku, owoc zaślepienia Stalina, omal nie pogrążyła ZSRR; nie pogrążyła go.
T08-004