od kilku miesięcy kieruje tajną siecią, którą nazwał – od szabatu, dnia, w którym spotykają się jej członkowie. Na ulicach i w piwnicach getta warszawskiego dziesiątki współpracowników zbierają pamiętniki, świadectwa, statystyki, plakaty, rysunki dzieci, korespondencję. Celem jest rzetelne udokumentowanie tego, co znosi 450 000 Żydów zamkniętych za murami.
Na początku 1942 roku do getta zaczynają przenikać pierwsze informacje o masowych mordach popełnianych na wschodzie. Ringelblum wie lub się domyśla, że zbliża się systematyczna eksterminacja. Zgromadzona masa dokumentów jest nieocenionym świadectwem – lecz także śmiertelnym niebezpieczeństwem dla każdego, kto je posiada lub wie o ich istnieniu. Jeśli archiwum zostanie odkryte, cała sieć zostanie zniszczona.
Ringelblum musi zdecydować o przyszłości tej zbiorowej pamięci: zintensyfikować zbieranie i zakopać dokumenty w bańkach po mleku i metalowych skrzyniach pod budynkami getta, by przetrwały tam, gdzie ludzie przetrwać może nie zdołają; zrezygnować z działalności, której odkrycie skazałoby na śmierć wszystkich członków sieci; albo spróbować przemycić dokumenty na Zachód, ryzykując, że przerzut się nie powiedzie i nic nie zostanie uratowane.
Ringelblum i jego sieć kontynuują zbieranie i zakopują archiwum w 3 kolejnych skrytkach, w latach 1942–1943. Niemal wszyscy członkowie giną w czasie wojny; sam Ringelblum zostaje zamordowany w marcu 1944 roku. Po wyzwoleniu 2 z 3 skrytek zostają odnalezione pod gruzami getta: tysiące dokumentów – dzienniki, listy, raporty, rysunki – które stanowią jedno z najpełniejszych i najcenniejszych świadectw Zagłady, głos ofiar przekazany ponad ich śmiercią.
T10-059