ma 58 lat, z wykształcenia jest inżynierem chemikiem (Politechnika Warszawska, doktorat w Dreźnie w 1908 roku). Od 1931 roku jest senatorem – jednym z 2 przedstawicieli Żydów w polskim Senacie. Od 1937 roku pełni funkcję wiceprezesa Rady Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Jest liberalnym konserwatystą, umiarkowanym syjonistą i zwolennikiem integracji z polską kulturą.
23 września 1939 roku, gdy oblężenie Warszawy wchodzi w trzeci tydzień, wybrany prezes gminy żydowskiej ucieka z miasta. Prezydent miasta pilnie wzywa Czerniakowa i dekretem mianuje go prezesem gminy żydowskiej w Warszawie – w tym czasie liczącej około 375 000 osób. Czerniaków przyjmuje nominację 23 września po południu.
27 września, po polskiej kapitulacji, niemiecki okupant ponownie się z nim kontaktuje. 4 października 1939 roku niemieckie władze okupacyjne – jeszcze przed utworzeniem 26 października Generalnego Gubernatorstwa Hansa Franka – oznajmiają mu, że zostanie oficjalnie uznany za przewodniczącego Judenratu (narzuconej rady żydowskiej) według wzoru nazistowskiego. Jego zadania: wykonywanie niemieckich rozkazów dotyczących ludności żydowskiej, organizowanie ściągania kar pieniężnych, dostarczanie list, wprowadzanie w życie przepisów o noszeniu opaski z gwiazdą (dekret z 23 listopada 1939 roku). Teoretycznie dysponuje władzą w zakresie wewnętrznej administracji, w zamian za posłuszeństwo wobec niemieckich rozkazów.
Czerniaków przyjmuje funkcję przewodniczącego Judenratu, by chronić społeczność, filtrując wszystko, co przechodzi przez jego ręce, i pełni ją aż do śmierci. Przez 33 miesiące prowadzi dziennik osobisty (wydany pośmiertnie), w którym codziennie notuje upokorzenia, kary pieniężne (pierwszą, w wysokości 1 miliona złotych, żądają 5 października 1939 roku), ograniczenia i swoje próby negocjacji. Walczy z antysemickimi plotkami, organizuje pomoc żywnościową, finansuje kuchnie ludowe, utrzymuje w działaniu szpitale getta warszawskiego (utworzonego w październiku 1940 roku). 22 lipca 1942 roku, w pierwszym dniu wielkiej deportacji do Treblinki, SS żąda, by Judenrat dostarczał 6 000 osób dziennie do deportacji. Następnego dnia, nie mogąc uzyskać zwolnienia dzieci z sierocińców, Czerniaków wycofuje się do swojego biura i połyka kapsułkę cyjanku, którą trzymał od 1939 roku. Jego śmierć i pozostawione żonie słowa – „Żądają ode mnie, bym własnymi rękami zabijał dzieci mego narodu. Nie pozostaje mi nic innego, jak umrzeć” – stają się jednym z najbardziej znanych aktów protestu w czasie Zagłady. Jego dziennik, odnaleziony w 1968 roku, to jedno z najważniejszych źródeł o codziennym życiu getta warszawskiego. nazywa go „tragicznym prezesem skazanej społeczności”.
T01-035