Od początku operacji Barbarossa rozstrzeliwują w coraz szybszym tempie dziesiątki tysięcy Żydów na froncie wschodnim. Mordy te pozostają jednak wciąż ograniczone terytorialnie i prowadzone doraźnie. Na szczytach reżimu „kwestia żydowska” wchodzi w nową fazę: wypędzenie (Madagaskar, deportacja na „Wschód”) okazuje się niewykonalne, dopóki trwa wojna, a ideologiczna radykalizacja pcha ku coraz skrajniejszym „rozwiązaniom”.
W tym kontekście 31 lipca 1941 roku – działając z polecenia Hitlera i w imieniu władzy, którą ten mu przekazał – podpisuje pismo skierowane do Reinharda Heydricha, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).
Krótki tekst zobowiązuje Heydricha do poczynienia „wszelkich niezbędnych przygotowań organizacyjnych, rzeczowych i finansowych w celu całościowego rozwiązania (Gesamtlösung) kwestii żydowskiej w niemieckiej strefie wpływów w Europie”. Dokładne znaczenie tego pełnomocnictwa – administracyjna koordynacja, zielone światło dla eksterminacji czy etap procesu – wciąż budzi spory. Daje ono jednak Heydrichowi biurokratyczną władzę, by planować los wszystkich Żydów Europy.
Historycy widzą w nim raczej kolejny etap radykalizacji, wciąż niedokończonej, niż dekret założycielski: pełnomocnictwo to samo w sobie nie „dekretuje” ludobójstwa – decyzji o charakterze procesu, podejmowanej etapami w drugiej połowie 1941 roku – ale daje Heydrichowi władzę planowania „całościowego rozwiązania” w skali kontynentu. Heydrich dołączy zresztą kopię tego pisma do zaproszeń na konferencję w Wannsee (styczeń 1942), na której zostanie skoordynowana organizacja „ostatecznego rozwiązania”. W międzyczasie masowe mordy narastają i latem oraz jesienią 1941 roku przechodzą w całkowitą eksterminację, obejmującą także kobiety i dzieci. Pełnomocnictwo z 31 lipca jest jednym z kluczowych dokumentów świadczących o zaangażowaniu szczytów państwa nazistowskiego w genezę Zagłady.
T08-021