, lat 40, od listopada 1938 roku jest ludowym komisarzem spraw wewnętrznych ZSRR – szefem NKWD, radzieckiego aparatu represji. Podobnie jak Stalin jest Gruzinem; to on sam przeprowadził „czystkę” swojego poprzednika Jeżowa w egzekucjach lat 1938–1940.
Radziecka inwazja na Polskę 17 września 1939 roku oddaje pod kontrolę ZSRR 200 000 km² i 13 milionów mieszkańców – Wołyń, Polesie, Zachodnią Białoruś, Galicję Wschodnią, północną część województwa wileńskiego. Beria już 19 września dysponuje precyzyjnymi instrukcjami Stalina: politycznie wyeliminować polską klasę przywódczą na zajętych terytoriach.
Rozkaz NKWD nr 0308 z 19 września 1939 roku wskazuje 4 kategorie „wrogów klasowych”, których należy aresztować. Najpierw oficerowie czynni i rezerwy polskiej armii; następnie policjanci, żandarmi i strażnicy graniczni (KOP); potem urzędnicy cywilni – sędziowie, prokuratorzy, starostowie, burmistrzowie; wreszcie ziemianie, przemysłowcy i kupcy, zaliczeni do „burżuazji”.
Do tej listy wkrótce dołączą księża, dziennikarze, profesorowie, inżynierowie i lekarze, którzy przed 1918 rokiem służyli w armii rosyjskiej lub austriackiej. Do 30 listopada 1939 roku aresztowano 220 000 osób – połowę z nich w samym październiku. Aresztowania trwają do czerwca 1941 roku.
Beria proponuje Stalinowi fizyczną likwidację – „administracyjną” eliminację bez procesu. Nota Berii do Stalina z 5 marca 1940 roku, podpisana przez Stalina, Woroszyłowa, Mołotowa i Mikojana, nakazuje rozstrzelanie 25 700 przetrzymywanych Polaków – w tym 14 700 oficerów oraz 11 000 urzędników polskich i żydowskich z ziem wschodnich. Mordy przeprowadza NKWD między kwietniem a majem 1940 roku w lesie katyńskim (4 421 ofiar, obóz w Kozielsku), w Miednoje koło Kalinina (Twer) (6 311 ofiar, obóz w Ostaszkowie), w Piatichatkach koło Charkowa (3 820 ofiar, obóz w Starobielsku) oraz w innych masowych grobach odkrytych później (prawdopodobnie Bykownia koło Kijowa i Kuropaty koło Mińska). W sumie 22 000 Polaków. Ciała są grzebane w zbiorowych mogiłach, w grupach po 10–12. Niemcy odkrywają masowy grób w Katyniu w kwietniu 1943 roku i wykorzystują go propagandowo. ZSRR zaprzecza i oskarża Niemców aż do 1990 roku, kiedy oficjalnie uznaje radziecką odpowiedzialność. Notę Berii z 5 marca 1940 roku odtajnia w 1992 roku Jelcyn. W grudniu 1953 roku, po śmierci Stalina, Beria zostaje stracony z woli swoich dawnych kolegów z Politbiura. Zbrodnia Katyńska pozostaje jedną z głównych zbrodni masowych komunizmu radzieckiego i przedmiotem ostrego sporu prawnego: Europejski Trybunał Praw Człowieka odmówił w 2013 roku zakwalifikowania tych wydarzeń jako ludobójstwa.
T01-072