, 41 lat, kieruje od 1938 roku NKWD, sowiecką policją polityczną. Gruzin jak Stalin, metodyczny organizator terroru, odziedziczył problem zrodzony z rozbioru Polski dokonanego wspólnie z Niemcami: w obozach NKWD tłoczą się dziesiątki tysięcy polskich jeńców.
Od sowieckiej inwazji we wrześniu 1939 roku obozy w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie przetrzymują oficerów zawodowych i rezerwy, policjantów, strażników granicznych, sędziów, lekarzy, profesorów, księży – trzon polskich elit. W sumie około 22 000 ludzi. Wyłączeni z wymiany jeńców, w większości odmawiają wyrzeczenia się Polski i pozostają w oczach Moskwy niepoprawnymi „kontrrewolucjonistami”.
Ci ludzie to koszt, ryzyko buntu i zalążek przyszłej, wrogiej armii polskiej. W ramach doktryny stalinowskiej, która traktuje przynależność klasową i narodową jako zagrożenie do wyeliminowania, ich los zależy od notatki, którą Beria ma sporządzić dla Politbiura.
Na jego biurku na Łubiance leży projekt, który czeka na podpis, zanim trafi do Stalina.
Beria sporządził i podpisał notatkę z propozycją rozstrzelania. W notatce dla Politbiura nazwał jeńców „zaciekłymi wrogami władzy sowieckiej” i zaproponował osądzenie ich „w trybie specjalnym”, czyli rozstrzelanie. 5 marca 1940 Stalin, Mołotow, Woroszyłow, Mikojan, Kaganowicz i Kalinin podpisali rozkaz. Od kwietnia do maja 1940 NKWD zamordowało około 21 857 Polaków – w tym około 4 400 w Katyniu pod Smoleńskiem – strzałem w tył głowy; ciała wrzucono do zbiorowych grobów. ZSRR przez pół wieku zaprzeczał zbrodni, przypisując ją Niemcom po odkryciu grobów w 1943 roku. Moskwa oficjalnie uznała odpowiedzialność NKWD dopiero w 1990 roku, a podpisane dokumenty opublikowano dopiero w 1992.
T03-082