Po zaanektowaniu wschodniej Polski Moskwa organizuje administracyjną eliminację pozostałych polskich elit przez masowe deportacje na Syberię i do Kazachstanu. , 34 lata, ludowy komisarz spraw wewnętrznych (NKWD) Ukraińskiej SRR, otrzymuje zadanie przeprowadzenia pierwszej fali. Cel: 220 000 osób – byli polscy urzędnicy, osadnicy wojskowi (weterani osiedleni przez Piłsudskiego na Wołyniu w latach 1921–1923), leśnicy, rodziny już aresztowanych oficerów, zamożni żydowscy kupcy.
Cała operacja ma się odbyć tego samego dnia: 10 lutego 1940 roku, o godzinie 6.00 rano (czasu miejscowego). Uczestniczy w niej 16 000 funkcjonariuszy NKWD, wspieranych przez 14 000 miejscowych milicjantów. Metoda: jednoczesne wtargnięcie do mieszkań, 30 minut na spakowanie tobołka (limit 60 kg na rodzinę), przewóz furmankami na stacje, załadunek do 110 pociągów jadących na zachodnią Syberię, do Kazachstanu i do obwodu archangielskiego.
Temperatura: -45°C we Lwowie. Nieogrzewane wagony bydlęce, bez zapasów jedzenia na 3 tygodnie podróży. Pierwszy transport opuszcza Lwów o 11.00. Ostatni – o 23.30.
Sierow musi zdecydować, jak publicznie uzasadnić operację.
Sierow narzuca całkowite administracyjne milczenie – żadnych komunikatów, oficjalne zaprzeczanie. Nie pada żadna publiczna zapowiedź. Rano 10 lutego sąsiedzi odkrywają opróżnione mieszkania z nietkniętymi meblami. Bilans pierwszej fali: 140 000 deportowanych (dane NKWD odtajnione w 1991 roku) – to 60% pierwotnego celu, ale i tak liczba ogromna. Nastąpią 3 kolejne fale: 13 kwietnia 1940 roku (65 000), czerwiec 1940 roku (80 000), czerwiec 1941 roku (35 000). Łącznie sowieckie deportacje Polaków w latach 1939–1941: od 320 000 do 1 100 000 osób, zależnie od źródeł. Śmiertelność w drodze i na zesłaniu: 30–40% w pierwszym roku. Układ Sikorski–Majski z 30 lipca 1941 roku (po niemieckiej inwazji na ZSRR) teoretycznie nakazuje uwolnienie Polaków – około 110 000 dołączy do Armii Andersa. Wielu nigdy nie wróci. Sierow robi dalszą karierę: dowodzi ukraińskim NKWD, organizuje deportację Tatarów krymskich (1944), Czeczenów (1944), Niemców nadwołżańskich. W latach 1954–1958 jest pierwszym szefem KGB. W 1963 roku zostaje zdymisjonowany przez Chruszczowa. Umiera w 1990 roku.
T02-028