Piotrków Trybunalski, w 1939 roku 51 000 mieszkańców, w tym 15 000 Żydów (29 % ludności), jest jednym z najstarszych miast Polski. Leży 47 km na południe od Łodzi, na osi Warszawa–Kraków, a od XV wieku żyje w nim liczna społeczność żydowska. Niemcy zajmują miasto 5 września 1939 roku.
Express Brief Heydricha z 21 września nakazuje koncentrację Żydów w wielkich miastach przemysłowych. Niemiecki komisarz (SS-Hauptsturmführer SD), przysłany do Piotrkowa już 12 września, wykonuje tę instrukcję ze szczególną gorliwością. 8 października 1939 roku ogłasza zarządzenie oficjalnie tworzące getto w Piotrkowie – pierwsze formalnie ustanowione getto na ziemiach polskich. Obszar obejmuje 4 ulice w centrum miasta: Garncarską, Starowarszawską, Wojska Polskiego i Pereca. Granice wyznaczają drewniane bariery, nadzór sprawuje polska policja podporządkowana Niemcom (policja granatowa) oraz SD.
15 000 polskich Żydów (mieszkańców Piotrkowa) i 10 000 Żydów deportowanych z innych miast zostaje tu stłoczonych w ciągu 2 miesięcy, czyli 25 000 osób na przestrzeni przewidzianej dla 5 000. Muru nie ma – to getto otwarte (mury pojawią się dopiero wiosną 1940 roku, a w Warszawie w październiku 1940 roku). Nie ma też całkowitej izolacji – mieszkańcy mogą jeszcze wychodzić za przepustką, a w fabrykach i gospodarstwach obowiązuje praca przymusowa.
Drechsel ustanawia również pierwszą w Polsce zinstytucjonalizowaną Radę Żydowską (Judenrat), którą kieruje . Narzucone zadania: organizować wewnętrzną administrację, ściągać kary pieniężne, dostarczać listy do pracy przymusowej i zarządzać niedoborem żywności (oficjalna racja: 200 kalorii dziennie).
Tenenberg przyjmuje w istocie ścisłą współpracę, by zminimalizować bezpośrednią przemoc – politykę „taktycznego ocalania”. Getto w Piotrkowie staje się wzorem administracyjnym dla kolejnych gett. Pozostaje otwarte (bez muru) przez 3 lata. W październiku 1942 roku, podczas Wielkiej Akcji, 22 000 Żydów zostaje deportowanych do Treblinki między 14 a 21 października 1942 roku. Kilka tysięcy robotników przeżywa na jakiś czas w „małym getcie”, likwidowanym etapami do 1944 roku. W chwili wyzwolenia w styczniu 1945 roku żyje mniej niż 200 piotrkowskich Żydów. Tenenberg umiera w Treblince. Getto w Piotrkowie jest pierwszym z serii: Łódź (maj 1940), Warszawa (listopad 1940), Kraków (marzec 1941), Białystok (lipiec 1941), Wilno (wrzesień 1941), Lwów (listopad 1941), Mińsk (lipiec 1941). Model administracyjny: narzucona Rada Żydowska (Judenrat), żydowska policja (Żydowska Służba Porządkowa), lokalna waluta, warsztat przemysłowy, oficjalna racja poniżej minimum niezbędnego do życia. Getto w Piotrkowie jest dziś upamiętnione przez lokalne muzeum, ale jego pierwszeństwo chronologiczne pozostaje w dużej mierze nieznane – zaćmione przez Łódź i Warszawę. Najnowsze badania (, ) przywracają mu rolę prekursora.
T01-065