Urzędnik zarządu miejskiego w Łodzi – którą po włączeniu do Okręgu Rzeszy Kraj Warty Niemcy przemianowali na Litzmannstadt – wykonuje w kwietniu 1940 roku decyzję przygotowywaną od jesieni. Miasto, drugie co do wielkości w Polsce, skupia największą społeczność żydowską na terytorium włączonym do Rzeszy.
Zarządzeniem o utworzeniu getta, ogłoszonym 8 lutego 1940 roku, wyznaczono północną dzielnicę, najbardziej zaniedbaną sanitarnie – Bałuty i Stare Miasto – jako miejsce zamknięcia około 160 000 osób. Niemieckie służby zdrowia domagają się zamknięcia „hermetycznego” w imię ryzyka epidemii; administracja widzi w tym środek „tymczasowy”, na czas oczekiwania na wysiedlenie lub późniejsze przesiedlenie.
Urzędnik zna liczby: przewidziane racje żywnościowe, gęstość zaludnienia, brak jakiegokolwiek poważnego planu zaopatrzenia. Otoczenie murem tej dzielnicy oznacza odcięcie 160 000 mieszkańców od miasta, od pracy, od zapasów, a on nie wie, jakie będą tego skutki ani w jakim czasie. Rozkaz wytyczenia kordonu i postawienia zapór jest gotowy na ten 30 kwietnia 1940 roku. Pozostaje zdecydować o jego zasięgu i rygorze.
Urzędnik wykonał całkowite, hermetyczne zamknięcie dzielnicy w wyznaczonym terminie. 30 kwietnia 1940 roku getto łódzkie zostało hermetycznie zamknięte: około 160 000 Żydów uwięziono za drutem kolczastym i posterunkami straży, w pierwszym wielkim zamkniętym getcie okupowanej Europy. Odcięci od wszystkiego, byli zdani na znikome racje żywności: głód stał się w istocie bronią. Logika „produkcyjna” – zmusić getto do pracy, zamiast pozwolić mu od razu wymrzeć – w końcu wzięła górę u władz lokalnych: założono tam dziesiątki warsztatów. Nie położyło to jednak kresu głodowi. W 1941 roku zmarło tam z wycieńczenia i chorób ponad 11 000 osób. Getto łódzkie okazało się najdłużej istniejącym gettem w Rzeszy; zlikwidowano je dopiero latem 1944 roku, wywożąc mieszkańców do Chełmna nad Nerem i Auschwitz. Administracyjna decyzja z 1940 roku zapoczątkowała model zamknięcia, stosowany następnie w Warszawie i gdzie indziej.
T03-083