, lat 65, kieruje Republiką Litewską od autorytarnego zamachu stanu w 1926 roku – to reżim półautorytarny, przedfaszystowski, bez masowych represji, porównywalny z reżimem Salazara w Portugalii. Kraj liczy 2,8 miliona mieszkańców, a jego oficjalną stolicą jest Kowno, odkąd Wilno (po litewsku Vilnius) zostało zajęte i włączone do Polski w 1920 roku w wyniku zbrojnej akcji generała Lucjana Żeligowskiego. Utrata Wilna, historycznej i kulturalnej stolicy Litwy, pozostaje wielką raną narodową okresu międzywojennego.
17 września 1939 roku sowiecka inwazja na wschodnią Polskę oddaje Wilno pod kontrolę Armii Czerwonej, która wkracza do niego 19 września. Moskwa proponuje wtedy Litwie traktat o pomocy wzajemnej: Litwa odzyskałaby Wilno, historyczne zadośćuczynienie, w zamian za rozmieszczenie na swoim terytorium sowieckich baz wojskowych, na wzór tego, co już narzucono Estonii i Łotwie.
Smetona zwołuje Sejm Litwy (Seimas) 6 października. Debata jest burzliwa: przyjąć znaczy odzyskać Wilno, ale stracić rzeczywistą niepodległość; odrzucić znaczy stawić opór ZSRR, co jest militarnie niemożliwe przy 27 000 litewskich żołnierzy wobec 200 000 Sowietów zgromadzonych na granicy. 9 października rozpoczynają się w Moskwie negocjacje, prowadzone pod bezpośrednią groźbą przez ministra spraw zagranicznych Juozasa Urbšysa.
Smetona negocjuje długo, by zmniejszyć liczbę stacjonujących żołnierzy sowieckich. Urbšys twardo negocjuje w Moskwie: kontyngent sowiecki zostaje zmniejszony do 20 000 ludzi zamiast 50 000 żądanych początkowo. Litewsko-sowiecki traktat o pomocy wzajemnej zostaje podpisany 10 października 1939 roku. Wilno zostaje oficjalnie przekazane Litwie 27 października 1939 roku. Wybucha powszechna radość. Stolica zostaje przeniesiona z Kowna do Wilna w listopadzie. Flaga litewska zastępuje polską na szczycie Góry Giedymina. Dla Litwinów to koniec długiego konfliktu terytorialnego. Dla Polaków z Wilna (w samym mieście Polacy stanowią większość: 65 % w 1931 roku) to dramat – część z nich ucieka do strefy sowieckiej. Triumf Litwy trwa jednak 8 miesięcy. 15 czerwca 1940 roku Moskwa przedstawia nowe ultimatum: utworzenie rządu prosowieckiego i swobodny przemarsz wojsk. Smetona odmawia, rezygnuje, ucieka do Niemiec, potem do Szwajcarii, a następnie do Stanów Zjednoczonych. 3 sierpnia 1940 roku Litwa zostaje włączona do ZSRR jako Litewska SRR. Urbšys zostaje aresztowany i deportowany w głąb ZSRR (zwolniony w 1953 roku). Smetona umiera w Cleveland w 1944 roku (przypadkowy pożar domu). Wilno pozostaje sowieckie do 1991 roku.
T01-066