, 47 lat, dowodzi Nowogródzką Brygadą Kawalerii – jedną z najbardziej prestiżowych jednostek polskiej kawalerii. Jest weteranem wojny polsko-bolszewickiej 1919–1921, w której walczył z Tuchaczewskim. We wrześniu 1939 roku jego brygada broni odcinka Lwów–Tarnopol, a następnie próbuje przebić się na Węgry. Anders zostaje 2 razy ranny: 27 września odłamkiem pocisku w lewą nogę, 29 września kulą w pierś. Sowieci biorą go do niewoli nieprzytomnego 30 września 1939 roku w pobliżu Sambora (Galicja Wschodnia).
Od października do grudnia 1939 roku leży w sowieckim szpitalu wojskowym we Lwowie. Miejscowe NKWD już wtedy składa mu propozycje współpracy. 23 grudnia 1939 roku zostaje przeniesiony do więzienia NKWD we Lwowie, a w lutym 1940 roku do Moskwy. Trafia na Łubiankę – do centrali NKWD. Siedzi w celi jednoosobowej. Codzienne przesłuchania prowadzą osobiście komisarz Beria, generał i .
Plan Sowietów: pozyskać Andersa jako kadrę dowódczą dla przyszłej prosowieckiej armii polskiej. Przez 18 miesięcy (od lutego 1940 do sierpnia 1941 roku) Anders siedzi na Łubiance w znośnych warunkach (cela jednoosobowa, regularne posiłki, dostęp do gazet), ale bez żadnych wieści z zewnątrz.
Musi zdecydować, jaką postawę przyjąć wobec śledczych.
Anders odmawia wszelkiej współpracy, bez żadnych ustępstw. Nie podejmuje żadnych rozmów politycznych, domaga się statusu jeńca wojennego i żąda ewakuacji do Wielkiej Brytanii na mocy konwencji genewskiej (której ZSRR nie podpisał). Przez 18 miesięcy nic się nie zmienia. 22 czerwca 1941 roku niemiecka inwazja na ZSRR zmienia wszystko. 30 lipca 1941 roku zostaje zawarty układ Sikorski–Majski: uwolnienie wszystkich polskich więźniów w ZSRR. 4 sierpnia 1941 roku Anders zostaje zwolniony z Łubianki. Sikorski mianuje go dowódcą Armii Polskiej w ZSRR (przyszłej „Armii Andersa”). W ciągu 18 miesięcy gromadzi 115 000 żołnierzy (spośród około 1,7 miliona Polaków deportowanych do ZSRR). Następuje ewakuacja do Iranu (marzec–sierpień 1942), potem do Palestyny, wreszcie szlak 2 Korpusu Polskiego we Włoszech (Monte Cassino w maju 1944 roku, gdzie jego żołnierze zdobywają klasztor – symbol). W 1945 roku odmawia powrotu do komunistycznej Polski. Emigruje do Londynu. W 1946 roku komunistyczne władze pozbawiają go polskiego obywatelstwa. Umiera w Londynie w 1970 roku. W 1989 roku zostaje zrehabilitowany przez Rzeczpospolitą Polską.
T02-035