, 45 lat, dowodzi od kwietnia 1939 roku Korpusem Ochrony Pogranicza (KOP) – elitarną formacją armii polskiej, przeznaczoną do ochrony wschodniej granicy (ze Związkiem Sowieckim), liczącą 25 000 ludzi na odcinku 1 400 km. Oficerowie starannie dobrani, wyszkolenie do walki z partyzantką, doskonała znajomość bagnistego terenu Polesia.
17 września 1939 roku sowiecka inwazja zaskakuje KOP na pierwszej linii. Część jego oddziałów zostaje natychmiast otoczona i wzięta do niewoli. Orlik-Rückemann koncentruje ocalałe jednostki: Brygadę KOP „Polesie” (4 bataliony, 7 000 ludzi), pociąg pancerny i 2 szwadrony kawalerii. Postanawia walczyć i jednocześnie wycofywać się na zachód, w nadziei na połączenie z Kleebergiem na południu Polski.
Od 17 do 30 września – forsowne marsze przez bagna i lasy, liczne potyczki z oddziałami sowieckimi, zaskoczonymi wytrzymałością KOP. Bitwa pod Szackiem 28–29 września: brygada KOP zadaje poważne straty sowieckiej 52 Dywizji Piechoty (generał ), bierze około 50 jeńców i niszczy 6 czołgów BT-7 – wyjątkowy wynik taktyczny jak na walkę opóźniającą przy przewadze liczebnej przeciwnika.
1 października 1939 roku, w pobliżu wsi Wytyczno, Orlik-Rückemann nawiązuje walkę z czołówką sowieckiego 15 Korpusu Kawalerii (generał ). Brygada KOP wytrzymała 2 tygodnie w walkach odwrotowych z Armią Czerwoną, ale jest wyczerpana – amunicji zostało 20 %, zdolnych do walki ludzi 60 %.
Po południu 1 października Orlik-Rückemann dzieli brygadę na małe grupy, które mają potajemnie przedostać się na Węgry. Każdy oddział liczący 100–200 ludzi otrzymuje rozkaz samodzielnej próby przejścia na południowy zachód. Podoficerowie dostają zezwolenie na poddanie swoich ludzi, jeśli nie zdołają się przebić. Bilans bitwy pod Wytycznem: 100 zabitych Polaków, 250 zabitych Sowietów, około 600 polskich jeńców (wziętych w następnych dniach). To ostatnia bitwa taktyczna kampanii wrześniowej 1939 roku z Armią Czerwoną – w tym samym tygodniu co bitwa pod Kockiem z Niemcami. Sam Orlik-Rückemann przedostaje się przez Węgry w listopadzie, dociera do Francji, a w czerwcu 1940 roku do Wielkiej Brytanii. Dowodzi obroną polskiego odcinka w Szkocji, potem służy w sztabie Sikorskiego. Odmawia powrotu do komunistycznej Polski. Emigruje do Kanady (Toronto), gdzie umiera w 1986 roku. Jego brygada KOP staje się symbolem: elita wojskowa Polski zmiażdżona przez sowiecką inwazję; większość ocalałych jeńców zostanie zamordowana wiosną 1940 roku w ramach Zbrodni Katyńskiej.
T01-057