Pakt niemiecko-sowiecki z 23 sierpnia 1939 roku ma dyskretny wymiar gospodarczy: Berlin i Moskwa zobowiązują się do wymiany handlowej, by obejść brytyjską blokadę morską. 19 sierpnia 1939 roku zostaje zawarta pierwsza umowa na 200 milionów reichsmarek na 7 lat. Po klęsce Polski Hitler uznaje ją jednak za niewystarczającą: gospodarka wojenna Rzeszy potrzebuje znacznie więcej.
25 października 1939 roku , doradca ekonomiczny Wydziału Politycznego niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zostaje wysłany do Moskwy jako główny negocjator. Jego zadanie: uzyskać od ZSRR dostawy surowców kluczowych dla niemieckiego wysiłku wojennego – ropy naftowej (Rzesza zużywa 5,5 miliona ton rocznie, produkuje 4 miliony, a 1,5 miliona importuje), manganu (stale specjalne), chromu (czołgi), zboża, kauczuku naturalnego, drewna. W zamian Niemcy dostarczą precyzyjne obrabiarki, wyroby chemiczne, wyposażenie wojskowe i patenty przemysłowe. Na papierze to wymiana o symetrycznej wartości.
Negocjacje zapowiadają się na długie, bo Stalin uprawia szantaż: stopniowo podnosi wymagania wobec niemieckich świadczeń wzajemnych. Schnurre melduje do Berlina, że „Stalin traktuje negocjacje jak targowanie się na bazarze”. Zasadnicze pytanie pozostaje otwarte: jak daleko Berlin może pozwolić, by Rzesza uzależniła się w sprawie surowców krytycznych od jednego dostawcy, na dodatek ideologicznego przeciwnika, zamiast zachować dywersyfikację lub autarkię?
Schnurre uzyskuje umowę maksymalną, godząc się na ogromne uzależnienie od ZSRR, by zaoszczędzić tonaż, który mogłaby przechwycić Royal Navy. Niemiecko-sowiecka umowa handlowa zostaje podpisana w Moskwie 11 lutego 1940 roku. Wolumen na 18 miesięcy: 800 milionów reichsmarek, w tym 600 milionów surowców sowieckich. Dostawy faktycznie zrealizowane do 22 czerwca 1941 roku: 865 000 ton ropy, 648 000 ton zbóż, 75 000 ton fosforanów, 14 000 ton miedzi, 3 000 ton chromu, a także kauczuk, drewno i mangan. Bez tych dostaw niemiecka gospodarka wojenna znalazłaby się w kryzysie już w 1940 roku. Przemysł sowiecki otrzymuje w zamian obrabiarki Schiess i Wenzel-Witzler, prototypy samolotów Bf 109 i Bf 110, niedokończony ciężki krążownik Lützow (typu Admiral Hipper, sprzedany przez Kriegsmarine w lutym 1940 roku, przemianowany w Leningradzie na Pietropawłowsk i wykorzystywany jako bateria nadbrzeżna podczas oblężenia), a także patenty i plany przemysłowe. Ta współpraca gospodarcza zasila wysiłek wojenny obu stron aż do operacji Barbarossa (22 czerwca 1941). Dziś historiografia (, ) podkreśla ironię: bez dobrowolnego uzależnienia od ZSRR w latach 1939–1941 Hitler nie mógłby w 1941 roku najechać ZSRR, mając do dyspozycji własne, oszczędzone zasoby.
T01-060