Pod koniec września 1941 roku Kijów właśnie wpadł w ręce Wehrmachtu. Na skrzyżowaniach wiszą obwieszczenia nakazujące wszystkim Żydom w mieście stawić się rano 29 września przy stacji towarowej, z dokumentami, pieniędzmi i ciepłą odzieżą. Ton jest urzędowy, niemal uspokajający: wielu wierzy w przesiedlenie, w deportację na wschód. Od lat mieszkasz na tym samym piętrze co pewna rodzina żydowska. Rankiem 29 września mijasz sąsiadów na klatce schodowej: mają walizki w rękach i wciąż się wahają.
Okupant wprowadził straszliwą zasadę: kto pomaga Żydowi, ukrywa go lub karmi, ryzykuje śmierć własną i swoich bliskich. Miasto roi się od donosicieli i oczu, które obserwują drzwi. W ciągu dnia rozchodzi się pogłoska: kolumny, które poszły w stronę wąwozu Babi Jar, nie wróciły. Wszędzie panuje strach i niepewność.
Po zmroku sąsiedzi pukają do twoich drzwi i proszą o schronienie na kilka dni. Na zewnątrz przechodzą patrole. Trzeba zdecydować teraz.
Część kijowian postawionych przed taką prośbą otworzyła drzwi i ukryła żydowskich sąsiadów, nie bacząc na karę śmierci ustanowioną przez okupanta; niektórych z nich Jad Waszem uznał później za „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”. Ci ratujący pozostali mniejszością: przerażona lub bezsilna większość mieszkańców nie mogła albo nie śmiała zrobić nic. 29 i 30 września 1941 roku z , wspierane przez niemieckie jednostki policji i miejscowe formacje pomocnicze, rozstrzelało w wąwozie Babi Jar 33 771 Żydów – był to jeden z największych masowych mordów Zagłady dokonanych przez rozstrzeliwanie. Babi Jar pozostał potem miejscem masowych egzekucji aż do 1943 roku; łącznie zamordowano tam ponad 100 000 ludzi.
T09-045