Sierżant Ołeksij D., wzięty do niewoli we wrześniu 1941 roku w kotle kijowskim, od 6 tygodni siedzi w obozie przejściowym pod gołym niebem (Dulag). Wokół niego kilka tysięcy sowieckich jeńców dzieli ten sam ogrodzony drutem kolczastym teren. Racje żywnościowe są niewystarczające, opieka medyczna prawie nie istnieje. Nastaje jesienny ukraiński chłód.
Do jeńców podchodzi niemiecki podoficer z tłumaczem: sporządza listę ochotników Hilfswillige – nieuzbrojonych pomocników przydzielanych do logistyki, kuchni, transportu. Ci, którzy się zapiszą, zostają przeniesieni do kwater roboczych z regularnym wyżywieniem, murowanym schronieniem i dostępem do opieki medycznej. Ci, którzy zostaną w ogrodzeniu, dostaną nadal te same racje, a przed nimi zima, która zapowiada mrozy do -20 °C.
Ołeksij może przyjąć rolę pomocnika, by wyjść z obozu i zapewnić sobie jak największe szanse przeżycia; odmówić z wierności przysiędze wojskowej i ZSRR, pozostając w ogrodzeniu; albo ostentacyjnie przyjąć tę rolę, przygotowując ucieczkę przy pierwszej okazji.
Ci, którzy przyjmują rolę Hilfswillige, mają statystycznie większe szanse przeżycia. Około 1 milion żołnierzy sowieckich w którymś momencie pełni funkcje pomocnicze dla Wehrmachtu. Dla tych, którzy zostają w obozowych ogrodzeniach, bilans jest katastrofalny: według szacunków historyków blisko 2 miliony z 3,3 miliona sowieckich jeńców wziętych do niewoli w 1941 roku umiera przed lutym 1942 – z głodu, zimna, czerwonki lub w wyniku mordów. Przetrwanie dzięki roli pomocniczej nie jest jednak bez ceny: tym z nich, których Sowieci później odzyskują, grozi Gułag za rzekomą kolaborację, na mocy przepisów NKWD o byłych jeńcach. Dla setek tysięcy ludzi wybór dokonany w obozie w 1941 roku jest wyborem na całe życie.
T09-081