, uznany orientalista i akademik, urodzony w 1887 roku, od 1934 roku kieruje Muzeum Ermitażu, jedną z największych kolekcji sztuki na świecie, mieszczącą się w Pałacu Zimowym w Leningradzie. Ten specjalista od średniowiecznego Kaukazu przewidział wojnę: zaraz po niemieckim ataku z 22 czerwca 1941 roku, nie czekając na rozkaz z Moskwy, zarządził pakowanie dzieł.
2 specjalne transporty, eskortowane przez baterie przeciwlotnicze i uzbrojonych strażników, przewiozły już przed 20 lipca do Swierdłowska na Uralu ponad milion eksponatów. Trzeci transport jest skompletowany, skrzynie czekają gotowe do wyjazdu.
Jednak 8 września siły niemieckie docierają do jeziora Ładoga i zamykają lądowe okrążenie Leningradu: ostatnia linia kolejowa na tyły zostaje przecięta. W muzeum wciąż pozostają dziesiątki tysięcy dzieł.
Orbeli musi zdecydować: uparcie próbować wyprawić ten transport drogami, które stały się niepewne, schować skrzynie w niskich salach i piwnicach pałacu, albo zabezpieczyć na miejscu tylko dzieła najwyższej rangi.
Trzeci transport nigdy nie wyjechał: okrążenie zamknęło się przed jego wysłaniem. kazał więc umieścić skompletowane skrzynie w salach parteru i piwnicach Ermitażu. Już od września 1941 roku podziemia Pałacu Zimowego oraz Starego i Nowego Ermitażu przekształcono w schrony przeciwlotnicze, w których mieszkało około 2 000 osób – pracownicy muzeów, artyści, okoliczni mieszkańcy. Muzeum przetrwało oblężenie, bombardowane i skute mrozem, a jego zespół, zdziesiątkowany głodem, czuwał nad zbiorami. 2 letnie transporty uratowały to, co najważniejsze; reszta przetrwała dzięki środkom ochrony na miejscu. Wywiezione dzieła wróciły ze Swierdłowska w październiku 1945 roku, a muzeum otworzyło podwoje 4 listopada 1945 roku. Działania Orbeliego pozostały podręcznikowym przykładem ratowania dziedzictwa pod ostrzałem.
T09-060