, 42 lata, jest majorem kawalerii w 110 Pułku Ułanów. To doświadczony oficer – uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, zdobywca Pucharu Narodów w jeździectwie w Nicei w 1925 roku z drużyną Polski. Jego pułk rezerwowy, sformowany w Wołkowysku, walczy we wrześniu 1939 roku na północnym wschodzie kraju, między Grodnem a Biebrzą, przeciw Armii Czerwonej.
28 września w Janowie koło Kolna podpułkownik , dowódca pułku, nakazuje jego rozwiązanie: kampania jest przegrana, broń należy zakopać, a ludzie mają wrócić do domów lub pójść do niewoli. Dobrzański odmawia. Zbiera około 50 wiernych jeźdźców – dawnych żołnierzy pułku, podoficerów, kilku oficerów rezerwy – i tworzy Oddział Wydzielony Wojska Polskiego (OWWP). Przyjmuje pseudonim „Hubal”.
W październiku wycofuje się do lasów świętokrzyskich i w okolice Cisownika. Do 1 listopada 1939 roku jego oddział liczy 320 ludzi, zaopatrywanych przez polskich chłopów; żona i córka są już na wygnaniu w Londynie, dokąd dotarły przez Węgry. Ale z Paryża (Sikorski) i z konspiracyjnej Warszawy (Rowecki, SZP) nadchodzą sprzeczne dyrektywy. Czy utrzymać jawny oddział bojowy, spróbować przedostać się na Węgry lub do Rumunii, by dołączyć do armii odtwarzanej za granicą, czy rozproszyć ludzi w uśpionych komórkach?
Hubal prowadzi jawną walkę w mundurach, ze sztandarem, jako regularna jednostka podziemna: zachowuje niemal pułkowy tryb życia – mundury, sztandar, hierarchia, salutowanie, szkolenie – i w listopadzie odmawia wykonania rozkazu generała Stefana Roweckiego (szefa Służby Zwycięstwu Polski, zalążka zjednoczonego ruchu oporu), by rozwiązać oddział i przejść do uśpionych komórek. Jego wypady na niemieckie patrole zimą 1939–1940 roku wywołują masowe represje: wsie podejrzewane o pomaganie mu są palone, a kilkuset chłopów zostaje zamordowanych. zostaje czasowo oddelegowana do jego ścigania. 30 kwietnia 1940 roku oddział zostaje otoczony w Anielinie (koło Tomaszowa Mazowieckiego); Hubal ginie w walce. Niemcy potajemnie chowają jego ciało, by nie czynić z niego męczennika – jego grobu nigdy nie odnaleziono. W polskiej pamięci staje się „pierwszym partyzantem II wojny światowej”. Spór historyków trwa: czy jego wypady niepotrzebnie ściągnęły represje na ludność cywilną, czy też podtrzymały płomień jawnego oporu, który zainspirował następców?
T01-011