Od grudnia 1939 roku rząd brytyjski przyjmuje pierwsze kontyngenty polskich żołnierzy wyprowadzonych przez Węgry i Rumunię. Plan: stworzyć w Wielkiej Brytanii zalążek wolnej armii polskiej, równoległy do formacji tworzonych we Francji (). Jednak pierwszeństwo dawane Francji i niechęć Brytyjczyków opóźniają jej utworzenie.
ma 54 lata, jest historykiem wojskowości (przed wojną profesorem w Krakowie) i generałem polskim; dowodzi obozem zbiorczym w Crawford (Lanarkshire, Szkocja). Stan liczebny na 31 grudnia 1939 roku: 2 200 żołnierzy polskich. Zadanie: szkolenie, organizacja, oczekiwanie.
Trudności: brak brytyjskiego wyposażenia, bezczynni żołnierze, wilgotny klimat (sprzyjający zapaleniom płuc), napięcia z lokalnymi władzami (problemy z dyscypliną związane z alkoholem, konflikty z cywilami). Pierwsza szkocka zima: 8 zmarłych wśród polskich żołnierzy (zapalenia płuc, wypadki).
Kukiel musi zdecydować, jak sensownie zająć swoich ludzi.
Kukiel prowadzi intensywne szkolenie wojskowe. Codzienny program ćwiczeń: strzelanie z karabinu Lee-Enfield, szkolenie taktyczne po angielsku (kurs intensywny), kondycja fizyczna. Od czerwca 1940 roku (po ewakuacji z Dunkierki) Polacy ze Szkocji łączą się z siłami polskimi ewakuowanymi z Francji (Sosabowski, Maczek, Bohusza-Szyszki). 30 czerwca 1940 roku w Wielkiej Brytanii jest 30 000 polskich żołnierzy. Powstają: (w Egipcie), 1 Korpus Polski (Szkocja), 303 Dywizjon Myśliwski (RAF), (Włochy, pod dowództwem Andersa od 1943 roku). W szczytowym momencie, w 1944 roku, pod bronią w obozie alianckim jest 228 000 Polaków. Kukiel zostaje ministrem obrony narodowej rządu polskiego na uchodźstwie (1942–1949). Odmawia powrotu do komunistycznej Polski. Emigruje do Londynu, wraca do kariery historyka (publikuje „Zarys historii wojskowości w Polsce”, 1949). Umiera w Londynie w 1973 roku. Polskie siły na uchodźstwie są czwartą armią alianckiej koalicji pod względem liczebności (po amerykańskiej, radzieckiej i brytyjskiej).
T02-071