Lato zamieniło się w katastrofę. Od rozpoczęcia operacji Barbarossa w czerwcu Wehrmacht przetoczył się na wschód, okrążając całe armie i zostawiając za sobą regiony wydane na pastwę okupanta. Tutaj, na rozległych, lesistych terenach wokół Briańska, front przeszedł jak fala i zostawił wsie pod niemiecką administracją wojskową, która rekwiruje plony, spisuje mężczyzn i rozwiesza na skrzyżowaniach plakaty z ostrzeżeniami. Ziemia jednak nie zważa na wojnę: trzeba zwieźć żyto, doglądać krowy, przygotować się do zimy, która już nadciąga nad Rosję.
Ale lasy nie są puste. Żołnierze, którzy wymknęli się z kotłów, działacze partyjni, którzy zostali na miejscu, i mężczyźni uciekający przed pracą przymusową zagłębiają się w gęstwinę i zaczynają się organizować. Mówi się o apelu wystosowanym latem z Moskwy, który wzywał ludność terenów okupowanych do nękania najeźdźcy. Nocą przemykają jakieś sylwetki; rano okazuje się, że wysadzono most albo wykoleił się transport kolejowy. A każdy cios wywołuje odwet: okupant pali gospodarstwa, bierze zakładników i rozstrzeliwuje na oślep, by złamać tych, którzy pomagaliby ludziom z lasu.
Chłop, w którego się wcielasz, zna każdą ścieżkę, każdą stodołę, każdą rodzinę w wiosce. Przychodzą do niego z prośbą o chleb, o nocleg, o wiadomości o patrolach. Odmowa może ocalić bliskich; zgoda oznacza ryzyko utraty wszystkiego. Władze okupacyjne obiecują zaś spokój temu, kto siedzi cicho. Zima nadciąga, a każde ziarno się liczy. Trzeba zdecydować.
Wielu mieszkańców wsi w rejonie Briańska zdecydowało się wesprzeć partyzantów, dostarczając im żywność, schronienie i informacje mimo represji. Podsycany radiowym apelem Stalina z 3 lipca 1941 roku, a następnie zorganizowany po rozkazie z 18 lipca, briański ruch partyzancki stał się jednym z najsilniejszych w ZSRR: u szczytu, w latach 1942–1943, działało tam kilkadziesiąt tysięcy partyzantów, którzy kontrolowali rozległe obszary leśne zwane „obszarami partyzanckimi”. Niemcy odpowiedzieli operacjami przeciwpartyzanckimi o skrajnej brutalności, paląc całe wsie i masowo mordując cywilów. Sabotaż na liniach kolejowych, nasilony podczas „wojny szynowej” w 1943 roku, trwale zdezorganizował logistykę Grupy Armii „Środek” i przyczynił się do załamania Niemców po bitwie pod Kurskiem.
T09-047