Od 12 października 1939 roku w Moskwie toczą się rokowania sowiecko-fińskie. Delegacja fińska (, były premier, i , minister finansów) opiera się żądaniom Stalina: odstąpienia części Przesmyku Karelskiego, portu Hanko i wysp w Zatoce Fińskiej oraz cofnięcia granicy na odległość 70 km na północ od Leningradu. W zamian Sowieci oferują terytoria 2 razy większe we Wschodniej Karelii, lecz Przesmyk Karelski ma dla Finlandii znaczenie strategiczne – to bezpośrednia oś prowadząca na Helsinki.
13 listopada 1939 roku rokowania zostają zerwane. Delegacja fińska wraca do Helsinek. 26 listopada 1939 roku około godziny 15.45 7 pocisków wystrzelonych z terytorium sowieckiego spada na sowiecki posterunek graniczny w Mainila. Według oficjalnego raportu sowieckiego 4 żołnierzy sowieckich zostaje zabitych, a 9 rannych przez „fińską artylerię”. Finowie protestują – ich baterie nie mają zasięgu do Mainila – i domagają się wspólnego śledztwa; 27 listopada ich ambasador proponuje jednoczesne wycofanie wojsk po obu stronach. odmawia, a 28 listopada ZSRR wypowiada pakt o nieagresji z 1932 roku.
30 listopada 1939 roku o godzinie 6.50, bez formalnego wypowiedzenia wojny, przekracza granicę fińską na całej długości frontu: około 450 000 żołnierzy sowieckich, wspieranych przez 2 000 czołgów i 2 500 samolotów, przeciwko 300 000 żołnierzy fińskich, którzy dysponują zaledwie 32 sprawnymi czołgami i 114 samolotami. O 9.20 Helsinki są bombardowane po raz pierwszy. Rząd Cajandera musi zdecydować o odpowiedzi w ciągu przedpołudnia: odwołać się do neutralnych mediatorów, stoczyć bitwę na granicy, walcząc o każdy skrawek ziemi, albo od razu wycofać się na wewnętrzne, umocnione linie.
Rząd fiński postanawia odwołać się do instytucji międzynarodowych: Finlandia wnosi sprawę sowieckiej agresji do Ligi Narodów. Na froncie około 21 000 żołnierzy wojsk osłonowych toczy ograniczone walki opóźniające, po czym wycofuje się na linię Mannerheima, osiągniętą 6 grudnia. 1 grudnia 72-letni marszałek zostaje mianowany naczelnym dowódcą. Rząd Cajandera podaje się do dymisji 2 grudnia; zastępują go (premier) i Tanner (sprawy zagraniczne). W Lidze Narodów 14 grudnia 1939 roku ZSRR zostaje wykluczony z organizacji – to pierwsze i jedyne wykluczenie w historii Ligi Narodów. Wojna zimowa potrwa od 30 listopada 1939 roku do 13 marca 1940 roku. Sowieci stracą w walkach z Finami 126 875 zabitych, Finowie zaś 25 904 ludzi (liczby powszechnie przyjmowane). Pokój moskiewski (12 marca 1940 roku) odda ZSRR blisko 10% terytorium Finlandii – znacznie więcej, niż Stalin żądał początkowo. Incydent w Mainila, zorganizowany przez NKWD jako pretekst, jest dziś uznawany za prowokację sowiecką; 18 maja 1994 roku określa wojnę zimową jako wojnę napastniczą. Ten incydent staje się w historiografii wzorcowym przykładem fałszywej prowokacji jako casus belli.
T01-030