Zwycięstwo Franco wypędziło na drogi setki tysięcy Hiszpanów. Podczas Retirady w lutym 1939 roku blisko 450 000 uchodźców – żołnierzy republikańskich, cywilów, kobiet i dzieci – przechodzi przez Pireneje do Francji. Przytłoczone władze pospiesznie zamykają ich w prowizorycznych obozach: w Roussillon na plażach w Argelès-sur-Mer i Saint-Cyprien, a następnie w Gurs w Béarn – za drutem kolczastym, w prymitywnych schronieniach i fatalnych warunkach sanitarnych.
Latem 1939 roku rząd Édouarda Daladiera musi wyznaczyć trwałą politykę. Kraj, który sam szykuje się do wojny, uważa obecność uchodźców za kosztowną i uciążliwą.
Rysują się 3 drogi. Zachęcać do powrotu do Hiszpanii, a nawet do niego popychać, ryzykując wydanie tych ludzi na pastwę represji frankistowskich? Utrzymać internowanie w obozach, których warunki krytykuje nawet prasa francuska? A może zorganizować ich integrację przez pracę, kierując zdolnych do pracy mężczyzn do kompanii robotników cudzoziemskich, przydatnych w przygotowaniach obronnych? Decyzja przesądza o losie setek tysięcy ludzi.
Rząd włączył zdolnych do pracy mężczyzn do kompanii robotników, obok innych środków: część uchodźców zachęcano do powrotu do Hiszpanii, czasem pod presją; zdolnych do pracy mężczyzn kierowano do kompanii robotników cudzoziemskich, a po wrześniu 1939 roku zatrudniano ich przy pracach obronnych lub przyjmowano do Legii Cudzoziemskiej. Obozy w Roussillon i Béarn, krytykowane za panujące w nich warunki, pozostały czynne. Los hiszpańskich republikanów jeszcze się pogorszył za rządów Vichy: niektóre obozy, jak Gurs, posłużyły później do internowania innych prześladowanych. Przyjęcie uchodźców z Retirady pozostaje bolesną kartą w historii prawa azylu we Francji. Wielu z tych uchodźców wstąpiło później do francuskiego ruchu oporu lub do Sił Wolnych Francuzów.
T00-015