Jesienią 1939 roku Poznań zostaje włączony do Reichsgau Wartheland (Kraju Warty), przekształconego w poligon germanizacji. Na ziemiach zaanektowanych okupant nie „reformuje” polskiej szkoły, lecz ją likwiduje. Szkoły z polskim językiem nauczania zostają zamknięte, polscy nauczyciele zwolnieni, wielu z nich aresztowanych, wysiedlonych do Generalnego Gubernatorstwa lub internowanych. Polskie dzieci przyjmuje się już tylko do prymitywnych szkół niemieckich; zgodnie z doktryną Himmlera ich nauka ma się kończyć na kilku klasach szkoły powszechnej. Polski Kościół katolicki, tradycyjna ostoja, jest w Kraju Warty również prześladowany.
Nauczyciel z tego miasta, pracujący tu od lat, zostaje bez posady i pod nadzorem. Już od końca października 1939 roku w Warszawie nauczyciele zaczynają organizować tajne nauczanie.
Ma przed sobą 3 drogi: poddać się i szukać podrzędnego stanowiska w niemieckim aparacie, zrezygnować z nauczania, by przetrwać bez ryzyka, albo dołączyć do tajnego nauczania mimo śmiertelnego niebezpieczeństwa.
Udokumentowaną odpowiedzią polskich nauczycieli było tajne nauczanie. Już pod koniec października 1939 roku powstała w Warszawie Tajna Organizacja Nauczycielska (TON), która zbudowała sieć tajnych szkół: w 1942 roku blisko 1,5 miliona dzieci uczyło się w tajnych szkołach podstawowych, a dziesiątki tysięcy w średnich. W Kraju Warty, gdzie represje były najcięższe, a nauczanie po polsku ostatecznie groziło śmiercią, ta praca odbywała się z narażeniem życia; wielu nauczycieli aresztowano, wywieziono do obozów lub zamordowano. Nie było to dziełem jednego człowieka, lecz zbiorowego ruchu zakazanej edukacji.
T01-126