ma 50 lat i od 1932 roku jest przewodniczącym Rady Ministrów Portugalii. Kieruje autorytarnym reżimem konserwatywnym (Estado Novo), opartym na korporacjonizmie, katolicyzmie społecznym i nacjonalizmie. Ten dawny profesor finansów publicznych na Uniwersytecie w Coimbrze rządzi technokratycznie – milczący, metodyczny, mało charyzmatyczny.
Położenie geopolityczne Portugalii 1 września 1939 roku: - sojusz angielsko-portugalski obowiązujący od traktatu angielsko-portugalskiego z 1373 roku (najstarszy nadal obowiązujący sojusz na świecie) - ścisłe więzi handlowe z Niemcami (60 % niemieckiego importu wolframu – surowca o krytycznym znaczeniu dla pancerzy i amunicji – pochodzi z portugalskich kopalń) - sympatia ideologiczna dla Franco (sąsiednia frankistowska Hiszpania) i Mussoliniego, ale ostrożność wobec nazizmu (Salazar pozostaje katolickim konserwatystą, przeciwnikiem totalitaryzmu) - atlantyckie imperium kolonialne (Azory, Madera, Wyspy Zielonego Przylądka, Angola, Mozambik, Goa, Makau, Timor) – narażone na zakusy państw Osi i aliantów
Zimą 1939–1940 Salazar musi sobie radzić z 3 naciskami: - Londyn (Halifax) domaga się ścisłego przestrzegania sojuszu angielsko-portugalskiego - Berlin (Ribbentrop) proponuje korzystne umowy handlowe, by zachować dostawy wolframu (5 800 ton rocznie, 80 % portugalskiego eksportu) - Franco (Hiszpania) żąda solidarności iberyjskiej – naciska na równoległą neutralność
Salazar prowadzi politykę absolutnej neutralności z zachowaniem wszystkich więzi handlowych, lawirując między mocarstwami z godną uwagi zręcznością dyplomatyczną. Portugalia pozostaje oficjalnie neutralna, ale utrzymuje sojusz z Anglią jako punkt odniesienia. Eksportuje wolfram jednocześnie do obu obozów (z kontrolą cen przez opodatkowanie – Salazar zarabia 15 % marży na każdej przesyłce). Odmawia Niemcom ułatwień wojskowych w koloniach. W październiku 1943 roku, pod ogromnym naciskiem brytyjskim, Salazar oddaje aliantom do dyspozycji bazy lotnicze na Azorach – to decyzja o kluczowym znaczeniu dla zwycięstwa aliantów w bitwie o Atlantyk (Azory pozwalają osłaniać z powietrza lukę w środkowej części oceanu). Salazar utrzymuje swój reżim przez całą wojnę, wychodzi z niej bez szwanku i podtrzymuje Estado Novo aż do swojej śmierci w 1970 roku. Jego następca zostanie obalony przez rewolucję goździków 25 kwietnia 1974 roku. Dyplomacja portugalska w latach 1939–1945 pozostaje wzorcowym przykładem neutralności aktywnej.
T02-064