ma 69 lat i od 1929 roku jest doradcą finansowym Watykanu (Speciale Amministrazione) – stanowisko to utworzył po układach laterańskich z 1929 roku, które przyznały Stolicy Apostolskiej 750 milionów lirów odszkodowania od Włoch. Zadanie Nogary: zainwestować ten kapitał tak, by zapewnić Watykanowi niezależność finansową. Z wykształcenia inżynier, dawny dyrektor Banca Commerciale Italiana.
1 września 1939 roku portfel Nogary przekracza 2 miliardy lirów – jest ulokowany w akcjach koncernów międzynarodowych (Bayer, Krupp, Beretta, IBM, Standard Oil, General Motors), w nieruchomościach (Rzym, Nowy Jork, Genewa) i w rezerwach złota. Wojna wymusza szybkie decyzje w sprawie zaangażowania w niemiecki przemysł, przeniesienia kapitału na rynki amerykańskie i szwajcarskie oraz zabezpieczenia złota w sytuacji, gdy Włochy skłaniają się ku przystąpieniu do wojny.
Pojawia się delikatne pytanie: co zrobić z aktywami watykańskimi w okupowanej Polsce (około 50 milionów lirów w nieruchomościach i przedsiębiorstwach)? Negocjować odszkodowanie z Rzeszą, likwidować je w pośpiechu, by uratować, co się da, czy pozostawić majątek w rękach polskich diecezji, licząc na wynik wojny?
Nogara musi rozstrzygnąć.
Nogara zachowuje majątek w rękach polskich diecezji. Żadnej pospiesznej likwidacji aktywów watykańskich w Polsce – lokalni polscy zarządcy (biskupi, klasztory) zachowują zarząd. Dzięki tej decyzji to, co najważniejsze, przetrwa do 1945 roku. Od początku wojny Nogara upłynnia akcje niemieckie (Krupp, IG Farben, Bayer), zanim Rzesza przejmie kontrolę nad przemysłem, masowo kupuje akcje amerykańskie (Coca-Cola, Standard Oil, RCA) i szwajcarskie (Nestlé, Roche) oraz przenosi złoto watykańskie z Rzymu do Szwajcarii i Stanów Zjednoczonych. Bank Watykański, utworzony w 1942 roku – IOR, Istituto per le Opere di Religione – staje się jednym z największych zagranicznych inwestorów na Wall Street. W chwili wyzwolenia portfel watykański jest wart 3,5 miliarda – więcej niż przed wojną. Nogara kieruje Administracją Specjalną do 1954 roku i umiera w listopadzie 1958 roku, kilka tygodni po Piusie XII. Jego spuścizna gospodarcza w Watykanie jest ogromna: przekształcił państwo papieskie w światową potęgę finansową, ale jego zarządzanie pozostaje sporne (relacje z faszystowskimi bankami, zakup udziałów w przedsiębiorstwach produkujących dla obu walczących obozów, nieprzejrzystość). IOR, utworzony w 1942 roku, uchodzi dziś za jedną z najbardziej nieprzejrzystych struktur bankowych świata – kolejne skandale (Banco Ambrosiano 1982, skandale 2010–2020).
T02-069