W połowie września 1939 roku, po klęsce nad Bzurą, ocalałe oddziały kilku polskich armii (Armii „Kraków” generała Antoniego Szyllinga, Armii „Lublin” generała Tadeusza Piskora, resztek Armii „Małopolska” generała Kazimierza Fabrycego) kierują się ku „przedmościu rumuńskiemu”: to zorganizowany odwrót na południowy wschód, ku granicy rumuńskiej, by zachować siły i odtworzyć je za granicą.
17 września siły te – około 65 000 ludzi i 120 dział – koncentrują się w rejonie Tomaszowa Lubelskiego, wciąż daleko od granicy rumuńskiej. Marszałek Rydz-Śmigły nakazuje Piskorowi przez radio „przebić się” na południe. Jednak tej samej nocy sowiecka agresja z 17 września odcina drogę do Rumunii. Okrążone polskie zgrupowanie znajduje się odtąd w kleszczach między niemiecką 14 Armią Lista (nacierającą ze Słowacji) a siłami sowieckimi Timoszenki (naciskającymi od wschodu).
Piskor musi wybierać: przebić się na południe (do Rumunii) przez niemiecką 14 Armię, przebić się na południowy wschód (na Węgry, przez granicę w Bieszczadach) przez niemiecki albo skapitulować w dobrym porządku, by oszczędzić swoich ludzi.
W dniach 18–20 września toczy się pierwsza bitwa pod Tomaszowem Lubelskim: armia „Kraków”–„Lublin” próbuje przebić się na południe. Toczą się zacięte walki pod Tomaszowem, Cześnikami i Suścem. Siły niemieckie – , , – blokują przebicie.
Piskor kapituluje w dobrym porządku, by ocalić życie żołnierzy: 20 września 1939 roku, po nieudanym przebiciu, składa broń wraz z resztkami armii „Lublin” i „Kraków”; około 20 000 polskich żołnierzy, on sam wśród nich, idzie do niewoli. Drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim (22–27 września) toczy już bez niego Front Północny generała Stefana Dąb-Biernackiego, który z kolei próbuje przebić się na południe i również ponosi porażkę; najsłynniejszym jej epizodem jest szarża 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich pod Krasnobrodem 23 września. Tomaszów pozostaje, po Bzurze, największą bitwą lądową kampanii wrześniowej pod względem liczby zaangażowanych żołnierzy (około 100 000 ludzi łącznie po obu stronach). Piskor trafia do oflagu, zostaje uwolniony w 1945 roku, wraca do Polski, gdzie komuniści spychają go na margines, i umiera w 1951 roku w Warszawie. Szarża 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich pod Krasnobrodem przechodzi do historii wojskowości jako jedna z ostatnich wielkich szarż kawalerii z szablą w galopie – w pamięci zbiorowej często mylona z szarżą pod Krojantami.
T01-082