W połowie grudnia 1940 roku widzi, jak jego marzenie o afrykańskim imperium zaczyna pękać. Rozpoczęta 9 grudnia brytyjska operacja Compass zmiotła w ciągu 48 godzin włoskie obozy warowne wokół Sidi Barrani w Egipcie, biorąc do niewoli dziesiątki tysięcy jeńców.
Klęska postępuje błyskawicznie. Marszałek , dowódca naczelny w Libii, opuszcza 16 grudnia Sollum i wycofuje 4 dywizje wzdłuż drogi przybrzeżnej do twierdzy we wschodniej Cyrenajce: Bardii. Niewielkie siły generała Richarda O'Connora, choć znacznie mniej liczne, kontynuują natarcie na zachód, wspierane przez Royal Navy i RAF.
Mussolini musi rozstrzygnąć, jak postąpić. Skupienie sił dalej na zachodzie, pod Tobrukiem, uratowałaby dywizje, które jeszcze zostały, ale oznaczałaby oddanie zdobytego terenu i publiczne przyznanie się do rozmiarów klęski. Utrzymanie Bardii, umocnionej i osłanianej od strony morza, mogłoby złamać impet Brytyjczyków – kosztem uwięzienia tam 4 dywizji wobec przeciwnika, który góruje w powietrzu, w rozpoznaniu i w morale. Duce, dbały o prestiż reżimu po greckiej porażce, waży honor oręża przeciw wojskowej roztropności. Rozkaz, który wyśle dowódcy garnizonu, przypieczętuje los dziesiątek tysięcy ludzi.
Mussolini rozkazuje bronić Bardii do ostatniego: kieruje do dowódcy garnizonu, generała Annibale Bergonzoliego, zwanego „Elektryczną Brodą”, rozkaz obrony twierdzy w Bardii do końca, przypominając mu o jego odwadze starego, nieustraszonego żołnierza. Bergonzoli odpowiada, że wytrwa. Jednak 3 stycznia 1941 roku generała Mackaya, wsparta artylerią, marynarką i lotnictwem, przypuszcza szturm. W 3 dni, od 3 do 5 stycznia, twierdza upada: około 40 000 Włochów zostaje zabitych, rannych lub wziętych do niewoli, wraz z setkami dział i dziesiątkami czołgów. Decyzja o obronie, podyktowana prestiżem, a nie sytuacją taktyczną, oddaje armię w masową niewolę. Operacja Compass natychmiast przenosi się pod Tobruk, a Cyrenajka się załamuje, otwierając drogę niemieckiej interwencji kilka miesięcy później.
T06-029