jest premierem Wielkiej Brytanii dopiero od 18 dni, od rezygnacji Chamberlaina 10 maja 1940 roku. W ciągu tych 18 dni sytuacja wojskowa aliantów się załamała: Niemcy najechali Holandię i Belgię, 13 maja przełamali front pod Sedanem, 20 maja ich czołgi dotarły do Abbeville, a Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (BEF) został okrążony w kotle we Flandrii.
Od 25 maja pięcioosobowy gabinet wojenny debatuje nad włoską mediacją, z którą występuje ambasador Giuseppe Bastianini: Mussolini mógłby pośredniczyć w kontaktach z Hitlerem, jeśli Londyn zgodzi się na rozmowy. Lord Halifax, minister spraw zagranicznych, nalega na rozważenie tej drogi. Churchill jest jej przeciwny. 9 posiedzeń gabinetu wojennego w ciągu 3 dni nie przynosi rozstrzygnięcia.
28 maja 1940 roku sytuacja osiąga punkt krytyczny. kapituluje w Belgii nad ranem. Zaczyna się ewakuacja z Dunkierki – w ciągu pierwszych 24 godzin udaje się zabrać zaledwie 7 669 ludzi, podczas gdy do ewakuowania są setki tysięcy. Halifax rozważa dymisję.
Churchill postanawia zdobyć poparcie ministrów spoza pięcioosobowego gabinetu wojennego. O godz. 18 zwołuje 25 ministrów tzw. gabinetu zewnętrznego (Outer Cabinet, czyli pełnego rządu) – większość z nich nie śledziła dyskusji z ostatnich 3 dni. W 25-minutowym przemówieniu Churchill przedstawia sytuację wojskową, referuje włoską propozycję i wyraża własne zdanie. Pozostaje wybrać ton zakończenia wystąpienia.
Churchill odmawia bezwzględnie, zobowiązując się osobiście i bez zastrzeżeń, że nie będzie żadnych rokowań. Pod koniec przemówienia wypowiada zdanie: „Jeśli ta nasza długa opowieść o wyspie ma się wreszcie skończyć, niech skończy się dopiero wtedy, gdy każdy z nas padnie na ziemię, dławiąc się własną krwią”. , świadek wydarzeń, zapisuje w dzienniku: „Wokół stołu rozległy się głośne okrzyki aprobaty, nikt nie wyraził nawet cienia sprzeciwu”. Halifax zostaje osamotniony. Włoska propozycja zostaje pogrzebana jeszcze tego samego wieczoru. Doktryna „no peace without victory” („żadnego pokoju bez zwycięstwa”) staje się oficjalna. 4 czerwca Churchill wygłasza w Izbie Gmin słynne „Będziemy walczyć na plażach”. Przez 5 lat, do maja 1945 roku, Wielka Brytania wytrzymuje. Decyzja z 28 maja 1940 roku, poparta przez 25 ministrów, jest jednym z założycielskich momentów brytyjskiego oporu. Zdaniem kilku historyków (Roberts, Reynolds, Lukacs) bez niej Wielka Brytania mogłaby pójść na kompromisowy pokój. 28 maja pozostaje jednym z najważniejszych „5 dni” wojny po stronie brytyjskiej.
T03-027