Marszałek , 57 lat, obejmuje latem 1940 roku naczelne dowództwo we włoskiej Afryce Północnej. Stanowisko zwolniło się nagle: jego poprzednik, marszałek , został 28 czerwca zestrzelony przez własną obronę przeciwlotniczą nad Tobrukiem podczas brytyjskiego nalotu. Graziani przybywa z opinią bezwzględnego pacyfikatora Libii i Etiopii, ale też metodycznego dowódcy, który niechętnie improwizuje.
W Trypolisie zastaje armię liczną na papierze – ponad 200 000 ludzi – lecz źle przygotowaną do nowoczesnej wojny na pustyni: przestarzałe lekkie czołgi, artyleria ciągnięta przez konie, zbyt słaba motoryzacja, brak części zamiennych i wody. Naprzeciw, na granicy brytyjskiego Egiptu, znacznie mniej liczne, ale ruchliwe siły już nękają włoskie placówki.
Tymczasem żąda szybkiej ofensywy na Suez i kanał, by uderzyć w Imperium Brytyjskie w czuły punkt i dać faszystowskiej propagandzie błyskotliwe zwycięstwo. Już Balbo uważał, że armia w Libii bez posiłków nie nadaje się do takiej kampanii. Graziani dziedziczy ten dylemat: zadowolić Duce czy grać na zwłokę.
Graziani najpierw gra na zwłokę i żąda czołgów, ciężarówek oraz sprzętu przed jakimkolwiek atakiem, po czym częściowo ulega naciskom: mnoży prośby o sprzęt i odkłada ofensywę z tygodnia na tydzień, ku wielkiemu zniecierpliwieniu Mussoliniego. Ponaglany, 13 września 1940 roku w końcu rusza z ostrożnym natarciem, które zatrzymuje się pod Sidi Barrani, około 100 km w głąb Egiptu, gdzie jego żołnierze okopują się w linii umocnionych obozów. Armia włoska nie wznawia marszu. W grudniu brytyjska operacja Compass, prowadzona przez O'Connora ze znacznie słabszymi siłami, rozbija te obozy i bierze do niewoli dziesiątki tysięcy jeńców. Graziani, załamany klęską, w lutym 1941 roku podaje się do dymisji; sytuację uratuje dopiero wysłanie Rommla. Jego początkowa ostrożność, oceniana przez pryzmat następującej po niej klęski, pozostaje przedmiotem żywych sporów historyków.
T04-080