28 kwietnia 1939 roku Hitler wchodzi na trybunę Reichstagu, by odpowiedzieć na publiczny apel, który Roosevelt skierował do niego 2 tygodnie wcześniej. Kontekst jest napięty: Praga, Kłajpeda i Albania właśnie padły, a Wielka Brytania 31 marca udzieliła gwarancji Polsce.
Przemówienie ma być pokazem siły. Hitler może wykorzystać trybunę, by zaostrzyć ton i wypowiedzieć niewygodne dla siebie traktaty – pakt o nieagresji z Polską z 1934 roku, który stał się kłopotliwy wobec jego zamiarów w sprawie Gdańska, oraz układ morski z Wielką Brytanią z 1935 roku, symbol ugody z Londynem, która straciła już rację bytu. Może też wyśmiać apel Roosevelta.
Ale eskalacja ma swoją cenę. Wypowiedzieć te umowy – to wysłać do Warszawy i Londynu sygnał otwartej wrogości i zamknąć sobie drzwi dyplomacji. Hitler musi wybrać: publicznie zaostrzyć stanowisko, wypowiadając traktaty; zachować fasadę umiarkowania, by nie przyspieszać kryzysu; albo ograniczyć się do odpowiedzi na gruncie propagandy, nie ruszając umów. Ton, który przyjmie, wyznaczy kurs na najbliższe miesiące.
Hitler wypowiada traktaty niemiecko-polski i niemiecko-brytyjski: przed Reichstagiem wypowiada pakt o nieagresji z Polską i układ morski z Wielką Brytanią, a apel Roosevelta wyśmiewa, odczytując listę wymienionych narodów wśród śmiechu posłów. Przemówienie, teatralne i zręczne, przedstawia Niemcy jako ofiarę „okrążenia”, jednocześnie niszcząc dyplomatyczne zabezpieczenia. Wyznacza ramy letniej próby sił: Gdańsk i korytarz stają się punktem zapalnym, a Polska, odtąd bez paktu, znajduje się na celowniku. 4 miesiące później wojna wybuchnie właśnie na tym gruncie, który przygotowało kwietniowe przemówienie.
T00-065