, 55 lat, były szef gabinetu Clemenceau, był ministrem kolonii, a następnie spraw wewnętrznych w rządzie Reynauda. Żyd i otwarty wróg nazizmu – niemiecka propaganda wymienia go z nazwiska jako jednego z „najgorszych” Francuzów – wszedł na pokład statku Massilia, by kontynuować wojnę z imperium kolonialnego. Aresztowany po przybyciu do Casablanki 24 czerwca, zostaje przewieziony do Meknesu.
Rezydent generalny w Maroku, generał Noguès, waha się: żołnierz zawodowy, wrogi Vichy, lecz przywiązany do legalności, znajduje się pod naciskiem Vichy, które domaga się powrotu Mandela do metropolii. Kilku oficerów i urzędników proponuje Mandelowi pomoc w przedostaniu się do Algierii, a stamtąd do brytyjskiego Egiptu, by dołączyć do walki.
Dylemat jest tragiczny: spróbować ucieczki do Wolnych Francuzów, przyjąć powrót do Francji, by walczyć legalnie od wewnątrz, albo dokonać spektakularnego gestu publicznego. Mandel, doświadczony mąż stanu, lecz osamotniony, musi wybrać, gdy pętla Vichy się zaciska.
Mandel przyjął powrót do Francji, by walczyć tam z Vichy drogą legalną – z wierności wobec Republiki, z nieufności wobec de Gaulle'a, którego mało znał, i z niechęci do tego, by wyglądać na uciekiniera. Odrzucił proponowaną mu ucieczkę. Wydany Francji jesienią 1940 roku, został internowany (w forcie Portalet, potem w innych miejscach), przekazany Niemcom, a w 1944 roku sprowadzony z powrotem do Francji. 7 lipca 1944 roku zamordowała go Milicja Vichy w lesie Fontainebleau. Jego decyzja z sierpnia 1940 roku – odrzucenie konspiracji w imię republikańskiej legalności – ilustruje tragizm wyborów lata 1940, kiedy wierność instytucjom mogła prowadzić do poświęcenia życia.
T04-055