Po francusko-niemieckim rozejmie los potężnej floty francuskiej – jednej z największych na świecie – staje się dla Londynu obsesją. Gdyby wpadła w ręce państw Osi, równowaga sił morskich na Morzu Śródziemnym i na Atlantyku zostałaby zachwiana. W Mers-el-Kébir koło Oranu na kotwicy stoi duża część tej floty.
Churchill żąda gwarancji. Admirał , dowodzący , ma przedstawić Francuzom ultimatum: dołączyć do Brytyjczyków, udać się do neutralnego portu lub na Antyle albo samozatopić okręty. W przeciwnym razie będzie musiał otworzyć ogień – do marynarki państwa, które jeszcze dzień wcześniej było sojusznikiem i którego załogi nie są wrogami.
Somerville, który z odrazą myśli o tym kroku, musi go jednak wykonać. Może otworzyć ogień do floty francuskiej, jeśli ultimatum zostanie odrzucone, by wykluczyć wszelkie ryzyko, że posłuży Osi. Może grać na zwłokę i negocjować po upływie terminu, ryzykując nieposłuszeństwo wobec Churchilla. Może też zrezygnować z ataku, stawiając na francuskie słowo, że okręty nigdy nie zostaną wydane. Stawka wykracza poza Oran: świat patrzy, czy Wielka Brytania jest zdecydowana prowadzić wojnę dalej, w pojedynkę.
Na rozkaz Churchilla Somerville wykonuje zadanie: ultimatum zostaje odrzucone, a otwiera ogień do floty francuskiej 3 lipca 1940 roku. W ciągu kilku minut kilka okrętów zostaje zniszczonych lub uszkodzonych (pancernik Bretagne wybucha), a blisko 1 300 francuskich marynarzy ginie. Tragedia w Mers-el-Kébir wywołuje we Francji głęboką urazę i zatruwa stosunki francusko-brytyjskie, służąc propagandzie Vichy. Pokazuje jednak światu – a zwłaszcza Stanom Zjednoczonym – determinację Churchilla, by prowadzić wojnę za wszelką cenę, nawet przeciw dawnemu sojusznikowi. Jest to jeden z najtragiczniejszych i najbardziej spornych epizodów 1940 roku.
T04-125