24 czerwca 1941 roku, 2 dni po rozpoczęciu operacji Barbarossa, władze radzieckie powołują Radę do spraw Ewakuacji. Wehrmacht szybko zbliża się do Mińska i Smoleńska, a zasadnicza część potencjału przemysłowego kraju leży w zagrożonych regionach zachodnich.
Na czele tego organu staje , stary bolszewik i komisarz transportu. Stoi przed zawrotnym dylematem. Demontaż całych linii produkcyjnych, załadowanie tysięcy wagonów i wywiezienie ich na Ural, Syberię czy do Kazachstanu oznaczałby paraliż produkcji na całe miesiące, w samym środku wojny.
Pozostawienie fabryk na miejscu oznacza natomiast zakład, że front się utrzyma – i ryzyko oddania wszystkiego wrogowi, jeśli linia obrony pęknie.
Wybrano masową ewakuację. Od lipca do listopada 1941 roku zdemontowano i przewieziono na wschód (Ural, Syberia, Kazachstan, Powołże) około 1 500 przedsiębiorstw – w jednym z największych w historii przenosin przemysłu. Kaganowicz szybko okazał się przytłoczony zadaniem i już 16 lipca 1941 roku zastąpił go na czele Rady , któremu pomagał . Mimo chaosu i ogromnych strat produkcja uzbrojenia ruszyła na wschodzie ponownie już zimą, kładąc podwaliny pod późniejszą odbudowę sił Związku Radzieckiego.
T08-032