Książę , premier Japonii, ma przedstawić 2 lipca 1941 roku na konferencji cesarskiej, w obecności cesarza , kierunek polityki kraju. 10 dni wcześniej, 22 czerwca, Niemcy napadły na Związek Radziecki. Stara kwestia staje się paląca: uderzyć na północ czy na południe?
, doktryna północna, wymierzona jest w ZSRR i Syberię; , doktryna południowa, łakomie spogląda na ropę, cynę i kauczuk Holenderskich Indii Wschodnich, Malajów i Filipin. Północ pozostawiła gorzkie wspomnienie: pod () latem 1939 roku Armia Czerwona zadała wojskom japońskim ciężką klęskę. W kwietniu 1941 roku Tokio podpisało nawet z Moskwą pakt o neutralności.
Minister spraw zagranicznych domaga się jednak, by bez zwłoki zaatakować ZSRR, u boku niemieckiego sojusznika. Marynarka wojenna spogląda ku południu i francuskim Indochinom, u wrót kolonii brytyjskich i holenderskich; takie posunięcie grozi jednak zwróceniem przeciw Japonii Stanów Zjednoczonych, które sprzedają jej ropę i z którymi Konoe prowadzi rozmowy.
Konoe musi rozstrzygnąć: zaatakować ZSRR natychmiast, jak chce Matsuoka; nie ruszać się ani na północ, ani na południe i postawić na porozumienie z Waszyngtonem; albo najpierw ruszyć na południe, ryzykując wojnę z mocarstwami anglosaskimi, i uderzyć na ZSRR tylko wtedy, gdy ten się załamie.
Konoe odrzuca linię Matsuoki, a konferencja cesarska 2 lipca 1941 roku postanawia najpierw ruszyć na południe: Japonia będzie realizować swoje plany w Indochinach i Tajlandii i nie cofnie się przed ryzykiem wojny z Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi. Na razie nie wchodzi do wojny niemiecko-radzieckiej, ale wzmacnia swoje siły przeciwko ZSRR, by rozstrzygnąć kwestię północną, jeśli konflikt obróci się na jej korzyść: pod nazwą armia koncentruje w Mandżurii około 700 000 ludzi. 16 lipca Konoe podaje się do dymisji, by 18 lipca utworzyć nowy gabinet bez Matsuoki. Wojska japońskie wkraczają do południowych Indochin pod koniec lipca; Waszyngton zamraża japońskie aktywa 26 lipca, a 1 sierpnia nakłada embargo na ropę. Ponieważ Związek Radziecki stawia skuteczny opór, sztab 9 sierpnia rezygnuje z jakiegokolwiek ataku na północy w 1941 roku. Pozbawiona ropy Japonia decyduje się na wojnę z mocarstwami anglosaskimi, która zaczyna się w 7 grudnia 1941 roku. Lekcja Nomonhanu i pakt o neutralności utrzymają spokój na froncie północnym aż do sierpnia 1945 roku.
T00-077