57-letni wiceadmirał dowodzi z Gibraltaru zespołem , któremu powierzono przeprowadzenie operacji Catapult przeciwko flocie francuskiej w Mers-el-Kébir. Zdecydowanie nie aprobuje tej misji – w gronie swoich ludzi nazwał ją czynem „najbardziej bezużytecznym, najbardziej politycznym i najbardziej niemoralnym”; bez powodzenia próbował odwieść od niej Admiralicję. Londyn, obawiając się, że flota wpadnie kiedyś w ręce Osi, narzucił mu ścisły harmonogram i ultimatum z ustalonym terminem.
Ultimatum przedstawione Gensoulowi wygasa o 17.00. Gdy termin się zbliża, Gensoul ogłosił już odmowę, a flota francuska rozpala kotły, by wyjść w morze, i obraca wieże działowe w stronę . Somerville obserwuje ten ruch przez lornetkę. Wie, że na redzie okręty francuskie wciąż są przycumowane do mola, w niekorzystnym położeniu do walki, i że rzeź będzie wielka, jeśli otworzy ogień. Rozmowy prowadzone od rana na pokładzie przez brytyjskiego wysłannika nic nie dały, a lotniskowiec Ark Royal trzyma samoloty w gotowości.
Po upływie terminu ultimatum Somerville musi otworzyć ogień. Sam sposób, w jaki to zrobi – który okręt wziąć na cel, z jakiej odległości, z jaką intensywnością – zadecyduje o skali strat wśród marynarzy, wczorajszych sojuszników.
W rzeczywistości starcie od razu przybiera postać ognia skutecznego, prowadzonego z pełną siłą. Już pierwsze salwy trafiają stary pancernik Bretagne; około 17.09 eksplozja jego magazynów amunicji w ciągu kilku minut przewraca okręt do góry dnem i ginie 977 marynarzy. Dunkerque i Provence zostają ciężko uszkodzone i osiadają na mieliźnie; tylko Strasbourgowi udaje się wyrwać i dotrzeć do Tulonu. Łączny bilans to 1 297 zabitych francuskich marynarzy, bez żadnych strat brytyjskich. Somerville napisze do admirała Pounda: „Fizycznie mnie mdliło, gdy wydawałem rozkaz”. Mers-el-Kébir trwale naznacza pamięć obu marynarek wojennych: dla Brytyjczyków to dowód determinacji, dla Francji rana i uraza, którą wykorzystuje propaganda Vichy.
T04-050