Admirał dowodzi francuską zakotwiczoną w Mers-el-Kébir koło Oranu: pancernikami Dunkerque, Strasbourg, Provence i Bretagne oraz kontrtorpedowcami. Od świtu 3 lipca 1940 u wybrzeży krąży potężny brytyjski zespół (krążownik liniowy Hood, pancerniki Valiant i Resolution, lotniskowiec Ark Royal). , stojąca na wąskiej redzie, ma część kotłów wygaszonych: wyjście w morze do walki wymagałoby wielu godzin.
O 10.00 komandor , który mówi po francusku, wchodzi na pokład, by przedstawić ultimatum podpisane przez admirała Somerville'a. Ultimatum przewiduje 4 możliwości: przyłączyć się do Royal Navy, by kontynuować walkę; popłynąć do portu brytyjskiego ze zmniejszonymi załogami; popłynąć na Antyle Francuskie albo do Stanów Zjednoczonych, by tam rozbroić okręty; lub zatopić własne okręty w ciągu 6 godzin. Jeśli odpowiedź nie będzie pozytywna, otworzy ogień.
Gensoul, który nie oddał floty Niemcom i uważa, że w grę wchodzi jego honor, musi zdecydować w ciągu kilku godzin, pod lufami wczorajszego sojusznika. Termin ultimatum upływa o 17.00, a każda wiadomość musi przechodzić przez admirała Darlana w Vichy, ponad 1 000 kilometrów od redy.
Gensoul odrzucił ultimatum, zawiadomił Darlana i manewrował, co miało tragiczne skutki: przekazał Darlanowi skrócone sprawozdanie z ultimatum, wspominające o samozatopieniu i walce, lecz pomijające opcję Antyli – a właśnie ona najlepiej mogła zapobiec tragedii. Darlan polecił odpowiedzieć „siłą na siłę”. Gensoul kazał rozpalić pod kotłami i przygotował się do walki. O 16.54 zespół otworzył ogień. Historyk wykazał, że nieprzekazanie opcji Antyli było punktem zwrotnym całego epizodu: okrojona, przekazana w napięciu wiadomość zamknęła jedyne wyjście negocjacyjne. Gensoul, obwiniany przez historiografię za to pominięcie, bronił swego postępowania aż do śmierci.
T04-049