Latem 1939 roku Stalin prowadzi grę z 2 stron naraz. Z jednej strony są rokowania z Francją i Wielką Brytanią, ospałe i zablokowane kwestią przemarszu wojsk przez Polskę. Z drugiej nazistowskie Niemcy, które ponawiają zabiegi i oferują coś konkretnego i natychmiastowego.
Hitlerowi się spieszy: chce zaatakować Polskę przed jesienią i musi zneutralizować ZSRR, by uniknąć drugiego frontu. Berlin proponuje więc pakt o nieagresji – uzupełniony tajnym podziałem „stref wpływów” w Europie Wschodniej.
Dla Stalina rachunek jest chłodny. Sprzymierzyć się z demokracjami przeciwko Niemcom, ryzykując, że sam poniesie ciężar wojny na Wschodzie bez dostatecznych gwarancji? Podpisać układ z Hitlerem, zyskać na czasie, odzyskać terytoria utracone w 1920 roku i skierować wojnę na Zachód? A może pozostać na uboczu, w uzbrojonej neutralności? Decyzja, dojrzewająca w tajemnicy Kremla, zmieni mapę sił w Europie i zaważy na samym wybuchu wojny.
Stalin podpisał z Niemcami pakt o nieagresji wraz z tajnym protokołem: w nocy z 23 na 24 sierpnia 1939 roku Mołotow i Ribbentrop podpisali w Moskwie pakt o nieagresji. Tajny protokół dodatkowy dzielił Europę Wschodnią na strefy wpływów – Polskę, państwa bałtyckie, Finlandię, Besarabię. Pakt dawał Hitlerowi wolną rękę do ataku na Polskę bez obawy przed ZSRR, a Stalinowi czas, zdobycze terytorialne i nadzieję, że mocarstwa kapitalistyczne wyczerpią się wzajemnie w walce. To odwrócenie sojuszy zdumiało świat, zdezorientował partie komunistyczne i przypieczętował los Polski. Tydzień później wybuchła wojna; 17 września ZSRR napadł z kolei na Polskę od wschodu.
T00-042