Od 1934 roku ludowy komisarz spraw zagranicznych uosabia politykę „bezpieczeństwa zbiorowego”: zbliżenie z Francją i Wielką Brytanią, wstąpienie do Ligi Narodów, poszukiwanie sojuszu antyfaszystowskiego, który powstrzymałby hitlerowskie Niemcy. Litwinow, Żyd i frankofil, otwarty zwolennik wspólnego frontu z demokracjami, jest twarzą tej polityki.
Wiosną 1939 roku kurs ten wydaje się jednak jałowy. Monachium (wrzesień 1938) upokorzyło Moskwę, odsuniętą od rozstrzygnięć w sprawie czechosłowackiej. Rozmowy z Londynem i Paryżem grzęzną w martwym punkcie, a Stalin podejrzewa, że państwa zachodnie chcą skierować niemiecką agresję na Wschód.
W nocy 3 maja 1939 roku Stalin musi rozstrzygnąć sprawę o dużym ciężarze. Utrzymać Litwinowa to potwierdzić stawkę na Zachód; odwołać go to wysłać sygnał – zwłaszcza do Berlina, gdzie czujnie wypatruje się każdej zmiany w postawie Moskwy. , wierny wykonawca i przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych, czeka za kulisami.
Od tych opcji zależy kierunek strategiczny ZSRR w nadchodzących, decydujących miesiącach. Wybór, którego Stalin dokona w Moskwie, będzie śledzony od Londynu po Berlin, bo pokaże, po której stronie może się przechylić ogromny Związek Radziecki.
Stalin zastąpił Litwinowa Mołotowem, by zachować wszystkie opcje: 3 maja 1939 roku Litwinow został odwołany, a jego miejsce zajął Mołotow. Gest od razu odczytano w Berlinie jako sygnał otwarcia – usunięcie żydowskiego, prozachodniego komisarza zniosło symboliczną przeszkodę na drodze do zbliżenia. Mołotow, pozbawiony doświadczenia dyplomatycznego, lecz całkowicie oddany Stalinowi, miał prowadzić równolegle 2 negocjacje: z Zachodem i z Niemcami. Odwołanie Litwinowa niczego jeszcze nie przesądzało, ale otwierało drogę dwulicowej dyplomacji, która zdominowała lato 1939 roku. Litwinowa odsunięto, nie spotkały go jednak represje, a po niemieckim ataku w 1941 roku na krótko wrócił do łask jako ambasador w Waszyngtonie.
T00-001