Na początku października 1941 operacja Tajfun otwiera wielką niemiecką ofensywę na Moskwę. Grupy pancerne Hotha i Hoepnera, wspierane przez Luftwaffe, przełamują linie Frontu Zachodniego na szosie smoleńskiej i posuwają się na wschód w błyskawicznym tempie. Dowództwo radzieckie, zaskoczone rozmiarem i szybkością manewru, nie nadąża z łataniem wyłomów, które otwierają się po obu stronach rejonu Wiaźmy.
By uzupełnić rozbite ugrupowanie, Armia Czerwona wprowadza na pierwszą linię dywizje opołczenia, milicji ludowej sformowanej w pośpiechu w moskiewskich fabrykach i na uniwersytetach. Robotnicy, urzędnicy i studenci służą tam ramię w ramię, ledwie wyszkoleni, z różnorodną i niewystarczającą bronią, czasem z jednym karabinem na kilku ludzi. Wielu z nich przeszło zaledwie kilkutygodniowe ćwiczenia, zanim rzucono ich na drogę czołgów.
Około 6 października niemieckie zmotoryzowane kliny obchodzą Wiaźmę od północy i od południa i grożą, że połączą się na tyłach armii radzieckich. Łączność się rwie, rozkazy sobie przeczą, drogi na wschód zapełniają się uchodźcami i kolumnami. Dla ochotnika milicji, który broni błotnistego rowu, kleszcze zaciskają się z godziny na godzinę. Nadszedł czas działania.
Dywizje milicji zdecydowały, najczęściej na rozkaz, utrzymać pozycje, by opóźnić wroga mimo braków. Około 7 października 1941 niemieckie kleszcze się zamknęły: kocioł wiaziemsko-briański uwięził około 673 000 radzieckich żołnierzy, z których większość zginęła lub dostała się do niewoli w następnych tygodniach. Dywizje opołczenia, źle uzbrojone i pozbawione wsparcia, zostały tam w większości zniszczone; całe jednostki zniknęły niemal bez ocalałych. Ale ten rozpaczliwy opór, wiążąc znaczne siły niemieckie przy likwidowaniu kotła, dał Moskwie decydujący czas. Ta chwila wytchnienia pozwoliła Żukowowi, odwołanemu spod Leningradu, zreorganizować obronę na linii Możajska i poczekać na syberyjskie posiłki przed kontrofensywą grudniową, która uratowała stolicę.
T09-035