Na szczeblu lokalnym to burmistrz stoi w pierwszej linii wobec okupanta. Niemiecka administracja wojskowa żąda od gmin najróżniejszych świadczeń: rekwizycji mieszkań, żywności, pojazdów i siły roboczej, dostarczania list, wywieszania zarządzeń. Burmistrz jest koniecznym pośrednikiem między okupantem a mieszkańcami.
Dla ciebie, burmistrza, każde żądanie stawia cię przed dylematem moralnym. Możesz w pełni współpracować, by oszczędzić gminie represji i zachować kontrolę nad lokalną administracją. Możesz stawiać bierny opór: ociągać się, pomniejszać znaczenie rozkazów, „nie rozumieć” ich, narażając się na sankcje. Możesz też podać się do dymisji, by się nie kompromitować, i oddać miejsce ewentualnemu, gorliwszemu kolaborantowi.
Stawka jest delikatna: zbyt wiele gorliwości oznacza współudział; zbyt wiele oporu naraża ludność na surowość okupanta lub kończy się zastąpieniem burmistrza podstawionym człowiekiem. Podobnie jak sekretarze generalni na szczeblu krajowym, burmistrz uosabia codzienny dylemat administracyjnego „mniejszego zła”.
Większość współpracuje, w ramach „polityki mniejszego zła” prowadzonej przez belgijską administrację: wykonywać rozkazy, by chronić gminę i zachować kontrolę, nawet za cenę hamowania lub łagodzenia tego, co się da. Postawy różnią się jednak w zależności od ludzi i miejsc. Niektórzy burmistrzowie stawiają czynny opór (za cenę odwołania lub aresztowania); inni, zwłaszcza po zastąpieniu dotychczasowych włodarzy kolaborantami (m.in. przez VNV lub Rex od 1941 roku), wykonują rozkazy gorliwie. Okupant zresztą naciska na mianowanie burmistrzów mu oddanych. Rola burmistrzów, podobnie jak całej administracji, zostanie surowo oceniona po wyzwoleniu, w całej gamie szarości.
T04-129