Po kapitulacji Francji setki tysięcy Belgów, którzy w maju ruszyli w drogę, utknęli we Francji, często bez środków, daleko od domu, w kraju również okupowanym. Ucieczka nie dała żadnego trwałego schronienia: Niemcy zajęli wszystko.
Dla tych rodzin, w tym dla twojej, pojawia się pytanie o powrót. Zostać we Francji to trwać w nędzy, bez pracy i pewnego dachu nad głową, zdając się na wyczerpaną już solidarność innych. Wrócić do Belgii to odzyskać dom, ziemię i pracę, ale pod niemieckim zarządem i po długiej, niepewnej drodze powrotnej.
Władze niemieckie, chcąc, by kraj znów zaczął pracować, zachęcają uchodźców do powrotu. Możesz wrócić jak najszybciej, by odzyskać dom i podjąć normalne życie pod okupacją; zostać we Francji w nadziei na lepsze czasy lub na przeprawę do Anglii; albo poczekać i obserwować, zanim zdecydujesz. Ten wybór przesądza o tym, gdzie twoja rodzina spędzi lata okupacji.
Przytłaczająca większość uchodźców wróciła jak najszybciej, by odzyskać dom: już latem 1940 roku wielka fala powrotów sprowadziła do domów niemal wszystkich Belgów, zachęcanych przez okupanta, któremu zależało na ożywieniu gospodarki. Wracali do kraju pod niemieckim zarządem wojskowym, gdzie trzeba było wrócić do pracy, radzić sobie z racjonowaniem i z okupantem. Exodus i powrót pozostawiły poczucie upokorzenia i bezcelowości – porzucono wszystko na darmo – które na trwałe naznaczyło pamięć maja i czerwca 1940 roku. Nieliczni, odrzucając okupację, wybrali emigrację lub ruch oporu.
T04-116