Latem 1940 roku belgijska gospodarka rusza na nowo pod niemieckim zarządem. Bezrobocie zagraża setkom tysięcy rodzin, a okupant, któremu potrzeba rąk do pracy, oferuje zatrudnienie – w Belgii i w Niemczech. Na tym etapie wyjazd do Rzeszy jest jeszcze przedstawiany jako dobrowolny i wiąże się z kuszącymi płacami oraz przywilejami.
Dla ciebie, robotnika bez zajęcia, dylemat jest konkretny. Odmówić jakiejkolwiek pracy związanej z okupantem to zachować czyste sumienie, ale narazić rodzinę na nędzę. Przyjąć posadę w Belgii to zarabiać na życie, nie opuszczając kraju. Wyjechać do pracy w Niemczech to pewna pensja, ale też bezpośrednie służenie gospodarce wojennej wroga i oddalenie się od bliskich.
Musisz wybrać. Możesz przyjąć pracę na miejscu, pod okupacją, by utrzymać rodzinę. Możesz wyjechać do Niemiec za lepszą płacę. Możesz też odmówić jakiejkolwiek pracy związanej z okupantem i szukać innych źródeł utrzymania. To, co w 1940 roku wygląda na wolny wybór, już teraz angażuje twoje sumienie i przyszłość twoich bliskich.
Większość robotników podejmuje pracę na miejscu, bo przecież trzeba utrzymać rodziny. Mniejszość, skuszona płacami, wyjeżdża dobrowolnie do pracy w Niemczech latem i jesienią 1940 roku, zanim napływ chętnych ustanie. Dominuje logika „mniejszego zła”: pracować, by przeżyć, nie angażując się bardziej. Ta początkowa tolerancja zmieni się radykalnie od października 1942 roku, gdy okupant wprowadzi pracę przymusową (przymusowe wywózki do Rzeszy), zamieniając wybór ekonomiczny w przymus i podsycając ruch oporu oraz ucieczki osób uchylających się od wyjazdu.
T04-128