Generał , 62 lata, jest od lata 1939 roku gubernatorem generalnym Indochin Francuskich. Absolwent Saint-Cyr, naznaczony karierą kolonialną i długą niewolą w Niemczech podczas pierwszej wojny światowej, zarządza z Hanoi Unią Indochińską – Tonkinem, Annamem, Kochinchiną, Kambodżą i Laosem.
W czerwcu 1940 roku jego sytuacja jest nie do utrzymania. Francja metropolitalna upada pod niemieckim uderzeniem; 17 czerwca marszałek Pétain prosi o rozejm. Indochiny są odcięte od Francji, bez możliwości otrzymania posiłków, z garstką źle wyposażonych dywizji. A cesarska Japonia, w stanie wojny z Chinami, widzi w tej odosobnionej kolonii łatwy łup.
Tokio przechodzi do ofensywy dyplomatycznej. Japończycy żądają zamknięcia linii kolejowej do Junnanu – trasy Hajfong–Hanoi–Kunming, którą płynie część dostaw dla nacjonalistycznych Chin – i domagają się wysłania misji kontrolnej, która miałaby na miejscu sprawdzać wstrzymanie transportów. Catroux nie ma sił, by przeciwstawić się interwencji zbrojnej, ani nadziei na pomoc z Bordeaux. Musi odpowiedzieć szybko na żądanie, które narusza francuską suwerenność.
Catroux zgadza się zamknąć linię kolejową do Junnanu i przyjąć misję kontrolną: już 19–20 czerwca 1940 roku, uznając każdy opór za samobójczy, zgadza się zamknąć granicę dla tranzytu broni do Chin i dopuszcza przybycie japońskiej misji inspekcyjnej pod kierunkiem generała Nishihary. Działa z własnej inicjatywy, nie czekając na zielone światło metropolii. Rząd w Bordeaux, oburzony tym, że prokonsul ustąpił bez rozkazu, odwołuje go ze stanowiska pod koniec czerwca i zastępuje admirałem Jeanem Decoux. Catroux, ukarany naganą, odmawia powrotu do Francji; jesienią 1940 roku przyłączy się do Wolnej Francji de Gaulle'a i zostanie jednym z jej najwyższych dostojników. Jego ustępstwa nie wystarczyły: we wrześniu 1940 roku Japonia zbrojnie zajmuje Tonkin. Epizod ilustruje nierozwiązywalny dylemat kolonii osieroconych przez pokonaną metropolię.
T04-084