W połowie października 1941 roku kolumny pancerne Grupy Armii Południe wdzierają się w Donbas. Stalino, serce regionu, lada chwila padnie. Tymczasem samo to zagłębie dostarcza ponad 60% radzieckiego węgla i około połowy stali: jego utrata zagraża bezpośrednio produkcji czołgów, dział i amunicji.
GKO od lata prowadzi już masową ewakuację fabryk na Ural, Syberię i do Kazachstanu, opierając się na dyrektywie o spalonej ziemi z 29 czerwca 1941 roku, którą Stalin ogłosił publicznie w przemówieniu z 3 lipca. Donbas jest jednak przypadkiem skrajnym: jego głębokich kopalń, koksowni i wielkich pieców nie da się w całości zdemontować w czasie, który pozostał.
Stalin musi w pośpiechu rozstrzygnąć los tego niezastąpionego kompleksu przemysłowego, wybierając między potrzebą produkowania jak najdłużej a koniecznością, by wróg nie zastał niczego, co dałoby się wykorzystać.
Stalin i GKO wybrali ewakuację ruchomego wyposażenia i wykwalifikowanych robotników na wschód, połączoną z polityką spalonej ziemi: kopalnie Donbasu zalano i zdewastowano, a instalacje hutnicze (wielkie piece, koksownie, elektrownie) wysadzono lub unieruchomiono przed odwrotem. Wehrmacht zdobył tylko zdewastowane zagłębie i nigdy nie zdołał w nim przywrócić istotnej produkcji. Po stronie radzieckiej utrata Donbasu spowodowała gwałtowne załamanie produkcji stali i węgla pod koniec 1941 roku, które następnie zrekompensowano przymusową rozbudową zagłębi wschodnich (Zagłębie Kuznieckie, Karaganda) i Uralu. Po wyzwoleniu w 1943 roku odgruzowanie i osuszenie kopalń wymagało olbrzymiego wysiłku odbudowy.
T09-005