W miarę jak front się załamuje, a Niemcy posuwają się naprzód, Francję również ogarnia exodus o niespotykanych rozmiarach: miliony cywilów – często podaje się liczbę 8 milionów osób, Francuzów wymieszanych z uchodźcami belgijskimi i holenderskimi – rzucają się na drogi na południe, uciekając przed natarciem wroga, bombardowaniami i strachem odziedziczonym po 1914 roku.
Jako francuska rodzina stajesz przed takim samym dylematem jak Belgowie kilka dni wcześniej, lecz w jeszcze większej skali. Możesz jak najszybciej uciekać na południe, w tłoku na ostrzeliwanych drogach, bez zapewnionego noclegu i zapasów. Możesz zostać w domu i czekać na okupanta, zachowując dom i mienie. Możesz też wyruszyć późno, mając nadzieję, że front się ustabilizuje – z ryzykiem, że wciągnie cię chaos odwrotu.
Exodus dezorganizuje wszystko: drogi są zapchane, łączność przerwana, administracja ucieka, rodziny się rozdzielają. Sam rząd opuszcza Paryż. Czy wyruszyć, zostać, czy czekać? Exodus 1940 roku wyrzuca na drogi jedną z największych mas cywilów, jakie znała Europa.
Podobnie jak w Belgii, ogromna masa ludzi uciekła jak najszybciej na południe: francuski exodus z maja i czerwca 1940 roku wyrzucił na drogi nawet 8 milionów osób, w jednym z największych przesiedleń ludności w historii Europy. Ostrzeliwane drogi, wyludnione miasta i rozproszone rodziny składały się na obraz chaosu i rozpaczy. Większość wróciła do domów latem, do strefy okupowanej lub „wolnej”. Exodus, dezorganizując zaplecze i podkopując morale, towarzyszył klęsce wojskowej i ją pogłębił. Na trwałe zapisał się w pamięci Francuzów i podsycał – po Wyzwoleniu, jak i w literaturze (Némirovsky, Suita francuska) – opowieść o „strasznym roku”.
T03-141