Germanojęzyczny mężczyzna mieszka w Okręgu Rzeszy Kraj Warty (Reichsgau Wartheland), zwanym „Warthegau” – części zachodniej Polski włączonej bezpośrednio do Rzeszy po wrześniu 1939, wokół Poznania. Jak setki tysięcy innych, pochodzi z rodziny, w której od pokoleń mówi się po niemiecku i po polsku, bez wyraźnej granicy między tymi 2 językami.
Reżim nazistowski chce „zgermanizować” ten region. Wypędza do Generalnego Gubernatorstwa Polaków uznanych za niepożądanych, a na ich miejsce osiedla Volksdeutschów, „etnicznych” Niemców. Aby posortować ludność, okupant tworzy Deutsche Volksliste, „niemiecką listę narodowościową”, i dzieli Polaków niemieckiego pochodzenia na 4 kategorie – od aktywnego bojownika sprawy niemieckiej po „spolonizowanego”, uchodzącego za wrogiego.
Wpisanie się na listę oznacza lepsze mieszkanie, więcej żywności, pieniądze – dobra często odebrane innym Polakom – a także uniknięcie deportacji. Tego lata 1940 roku wpis jest jeszcze dobrowolny. Wybór oznacza dla niego wyrzeczenie się jednego z 2 narodów, które mógłby nazwać swoimi.
Większość tych germanojęzycznych mieszkańców wpisała się na Deutsche Volksliste i przyjęła status Niemca. W Kraju Warty, gdzie gauleiter Arthur Greiser dopuszczał jedynie osoby uznane za pochodzenia niemieckiego, wpisy przymusowe pozostawały marginalne; to w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie i na Górnym Śląsku reżim narzucał je masowo od 1941. Łącznie na terenach włączonych do Rzeszy sklasyfikowano ponad 2,7 miliona osób. Wpisani do kategorii 3 i 4 byli często poddawani „regermanizacji” i wcielani do Wehrmachtu. Po wyzwoleniu ci polscy Volksdeutsche zostali z kolei podejrzani o zdradę, wielu pozbawiono praw, internowano lub wysiedlono – po raz drugi znaleźli się w kleszczach narodowościowych podziałów.
T04-089