Od miesięcy Japonia negocjowała z Niemcami wzmocnienie paktu antykominternowskiego, skierowanego przeciw Związkowi Sowieckiemu. W tym samym czasie walczyła z Armią Czerwoną nad Chałchyn Gołem. Tokio uważało się więc za partnera Berlina we wspólnej strategii powstrzymywania Moskwy.
Ogłoszenie paktu niemiecko-sowieckiego z 23 sierpnia zostaje odebrane jak zdrada. Bez konsultacji z japońskim partnerem Niemcy właśnie dogadały się ze wspólnym wrogiem. Gabinet barona Hiranumy jest oszołomiony: kamień węgielny jego dyplomacji właśnie runął.
Rząd japoński musi na nowo określić swoją linię. Zerwać z Niemcami uznanymi za nielojalne i zbliżyć się do mocarstw zachodnich, a może nawet szukać porozumienia ze Związkiem Sowieckim? Mimo wszystko utrzymać sojusz z Berlinem w imię spójności strategicznej? A może uznać fiasko i gruntownie przeorientować politykę zagraniczną? Wybór przesądzi o tym, czy Japonia zwróci się na północ (ku Związkowi Sowieckiemu), czy na południe (ku europejskim koloniom w Azji i ku Pacyfikowi).
Japonia najpierw uznała fiasko i przystąpiła do przeorientowania całej swojej polityki zagranicznej: zdezawuowany gabinet Hiranumy podał się do dymisji 28 sierpnia 1939 roku, oświadczając, że sytuacja w Europie jest „złożona i nieprzenikniona”. Tokio zdystansowało się od Niemiec, zawarło rozejm ze Związkiem Sowieckim po klęsce nad Chałchyn Gołem i zmieniło kierunek rozważań strategicznych. Upokorzenie na północy, w połączeniu z paktem, uwiarygodniło opcję ekspansji na południe – ku zasobom i koloniom na Pacyfiku. Dopiero w 1940 roku, po niemieckich zwycięstwach, Japonia ponownie zbliżyła się do Berlina, podpisując pakt trzech. Rok 1939 był więc punktem zwrotnym w japońskiej strategii.
T00-047