Jesienią 1940 roku Japonia od 3 lat tkwi w wojnie z Chinami i szuka wyjścia w ekspansji na Azję Południowo-Wschodnią, gdzie kuszą osłabione kolonie Francji, Holandii i Wielkiej Brytanii. Minister spraw zagranicznych , zwolennik śmiałej dyplomacji, opowiada się za zbliżeniem ze zwycięskimi Niemcami.
Berlin proponuje pakt trzech państw – Niemiec, Włoch i Japonii: każde z 3 państw zobowiązałoby się przystąpić do wojny, gdyby któreś z nich zostało zaatakowane przez mocarstwo dotąd neutralne – co jest wyraźnie wymierzone w Stany Zjednoczone. Dla Japonii sojusz oznacza obietnicę poparcia wobec Waszyngtonu i uznanie jej „strefy wspólnego dobrobytu”.
Rachunek jest jednak ryzykowny. Marynarka cesarska obawia się podsycenia wrogości Amerykanów, od których zależy japońskie zaopatrzenie w ropę i stal. Związanie losu Tokio z losem Berlina to także zakład na zwycięstwo Niemiec, które po niepowodzeniu w starciu z Anglią nie jest już tak pewne. Matsuoka musi zdecydować: przypieczętować sojusz, odrzucić go, by oszczędzić Stany Zjednoczone, albo grać na zwłokę.
Japonia podpisała sojusz, by oprzeć się na Osi wobec Stanów Zjednoczonych: pakt trzech został podpisany w Berlinie 27 września 1940 przez Niemcy, Włochy i Japonię. Zamiast odstraszyć Stany Zjednoczone, utwierdził je w stanowczości: Waszyngton zaostrzył embarga na surowce strategiczne, przyspieszając spiralę, która doprowadziła do embarga naftowego z 1941 roku, a potem do Pearl Harbor (grudzień 1941). Sojusz okazał się przede wszystkim formalny – 3 partnerów niewiele koordynowało swoje strategie. Matsuoka, który sądził, że dokonał mistrzowskiego posunięcia, został odsunięty w 1941 roku, po tym jak podpisał jeszcze pakt o neutralności z Moskwą, tuż przed niemieckim napadem na ZSRR. Pakt trzech nadał wojnie prawdziwie światowy wymiar, łącząc teatry działań w Europie i Azji.
T05-009