Po bitwie z 13 grudnia 1939 roku Graf Spee wchodzi do portu w Montevideo (neutralny Urugwaj) na pilne naprawy: zniszczony jest system oczyszczania paliwa (bez którego okręt nie może przepłynąć północnego Atlantyku), trzeba pochować 36 poległych marynarzy, ranni wymagają hospitalizacji, potrzebne jest też zaopatrzenie. Według konwencji haskiej z 1907 roku okręt strony wojującej może przebywać w porcie neutralnym 24 godziny, z możliwością przedłużenia na czas napraw ściśle koniecznych.
Komandor Langsdorff, lat 45, musi jednocześnie radzić sobie z naciskiem brytyjskim i z rozkazami niemieckimi. Brytyjski ambasador zręcznie rozpuszcza pogłoskę, że do Rio de la Plata zmierzają masowe posiłki Royal Navy, podczas gdy w rzeczywistości u wyjścia z estuarium czekają tylko krążowniki Ajax i Achilles. Prezydent Urugwaju przyznaje 72 godziny na naprawy – termin upływa 17 grudnia 1939 roku o godz. 20.00.
Berlin przysyła sprzeczne instrukcje. Hitler żąda walki poza portem, a nie kapitulacji czy internowania, które byłoby politycznym upokorzeniem. Ale niemiecka dyplomacja w Montevideo (chargé d'affaires ) przyznaje, że żadne niemieckie siły wsparcia nie mogą dotrzeć do Rio de la Plata przed upływem 21 dni. Wyjście w morze oznacza starcie z brytyjskimi krążownikami (i z posiłkami, które uważa się za bliskie) na pełnym morzu.
Langsdorff musi rozstrzygnąć przed upływem urugwajskiego terminu.
Langsdorff zatapia własny okręt w obrębie ujścia, aby ocalić życie załogi. 17 grudnia 1939 roku o godz. 18.54 Graf Spee podnosi kotwicę i powoli wychodzi z zatoki Montevideo na oczach 700 000 urugwajskich widzów zgromadzonych na nabrzeżach, jak podaje miejscowa prasa. O 19.55, poza redą, załoga licząca 1 020 ludzi przechodzi na pokład czekającego niemieckiego transportowca Tacoma. O 20.00 wybuchają ładunki założone przez Langsdorffa – 6 kolejnych eksplozji, a okręt osiada na dnie na głębokości 7 metrów. Zdjęcia z tej chwili obiegają cały świat. Langsdorff, przyjęty w Buenos Aires (Argentyna jest bardziej gościnna niż Urugwaj), uzgadnia z rządem argentyńskim administracyjne internowanie swojej załogi (1 020 ludzi internowanych do końca 1946 roku) i pisze listy do rodziny oraz do admirała Raedera. 20 grudnia 1939 roku o godz. 23.00, w pokoju hotelowym w Buenos Aires, Langsdorff odbiera sobie życie strzałem w skroń, owinięty w cesarską banderę niemiecką, a nie nazistowską – na znak, że umiera jako oficer tradycyjnej marynarki. Zostaje pochowany na niemieckim cmentarzu w Buenos Aires z brytyjskimi honorami wojskowymi (gest Harwooda). Jego decyzja dzieli Niemcy i świat. W styczniu 1940 roku Hitler nakazuje, by w każdej podobnej sytuacji walczyć aż do samozatopienia pod ogniem wroga – zasadę tę zastosuje się m.in. wobec Tirpitza i Bismarcka.
T02-005